Psychoterapia to metoda leczenia zaburzeń psychicznych oraz trudności emocjonalnych oparta na systematycznej pracy z wykwalifikowanym psychoterapeutą. Proces terapeutyczny polega na regularnych rozmowach, podczas których terapeuta pomaga pacjentowi zrozumieć siebie, zmienić destrukcyjne wzorce myślenia i zachowania oraz odzyskać zdolność do satysfakcjonującego życia. W odróżnieniu od farmakoterapii, psychoterapia opiera się na relacji terapeutycznej i pracy ze słowem, emocją oraz doświadczeniem. Badania z zakresu zdrowia psychicznego jednoznacznie potwierdzają jej skuteczność – metaanaliza opublikowana w 2021 roku w World Psychiatry objęła ponad 17 000 pacjentów i wykazała, że psychoterapia przynosi trwałą poprawę w szerokim spektrum zaburzeń.
Masz trudności i potrzebujesz wsparcia?
Czym jest psychoterapia – definicja i istota
Istotą psychoterapii jest celowe, strukturyzowane oddziaływanie na ludzką psychikę za pomocą środków psychologicznych – przede wszystkim rozmowy, ale też technik pracy z ciałem, wyobraźnią, pisanie listów do siebie czy analizę symboli. To nie jest zwykła rozmowa z przyjacielem ani porada od specjalisty. Psychoterapia to zaplanowany, wieloetapowy proces terapeutyczny prowadzony przez osobę posiadającą certyfikat psychoterapeuty, czyli ukończone szkolenie w akredytowanej szkole terapeutycznej (trwające zazwyczaj 4 lata) oraz superwizję kliniczną.
Psychoterapia różni się od psychiatrii tym, że nie polega na leczeniu farmakologicznym – choć nierzadko oba podejścia są stosowane równolegle, zwłaszcza przy poważnych zaburzeniach osobowości czy epizodach depresyjnych.
Na czym polega psychoterapia w praktyce?
Jak wygląda psychoterapia – pierwsze spotkanie i kontrakt
Pierwsze spotkanie z psychoterapeutą to zazwyczaj diagnoza wstępna: terapeuta zbiera informacje o trudnościach pacjenta, historii życia i oczekiwaniach. Na tym etapie omawiane są też zasady współpracy – czyli kontrakt terapeutyczny. Obejmuje on takie kwestie jak: częstotliwość sesji, poufność, czas trwania spotkań (standardowo 50 minut), zasady odwoływania wizyt oraz ramy finansowe. To fundament bezpieczeństwa, na którym buduje się relacja terapeutyczna.
Zadaniem terapeuty nie jest dawanie gotowych odpowiedzi. Chodzi o stworzenie przestrzeni, w której pacjent może przyjrzeć się własnym emocjom i wzorcom – często takim, których wcześniej nie dostrzegał lub których się wstydził.
Jak wygląda przebieg kolejnych sesji terapeutycznych?
Sesje terapeutyczne odbywają się regularnie – najczęściej raz w tygodniu, choć w sytuacjach kryzysowych bywa częściej. Spotkania odbywają się w bezpośrednim kontakcie (w gabinecie) lub online. Ustawienia przestrzenne są stałe: ten sam gabinet, ta sama pora, to samo miejsce – ta przewidywalność wzmacnia poczucie bezpieczeństwa.
W trakcie sesji terapeuta może stosować różne techniki zależnie od nurtu: od rozmów skupionych na teraźniejszości (jak w terapii poznawczo-behawioralnej), przez pracę z przeszłością i nieświadomością (jak w psychodynamicznej), aż po techniki relaksacyjne czy ćwiczenia uważności.
Rodzaje psychoterapii – jakie nurty istnieją?
Najpopularniejsze rodzaje psychoterapii
Rodzaje psychoterapii różnią się podejściem do źródeł trudności i metodami pracy. Do najlepiej przebadanych należą:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – skupia się na zmianie myślenia i zachowania. Metaanaliza opublikowana w Psychological Medicine w 2019 roku potwierdziła jej skuteczność w leczeniu zaburzeń lękowych, depresji i zaburzeń odżywiania.
- Psychoterapia psychodynamiczna – bada wpływ nieświadomych procesów i wczesnych doświadczeń na obecne życie. Skuteczna m.in. przy zaburzeniach osobowości.
- Terapia humanistyczno-egzystencjalna – koncentruje się na sensie życia, autonomii i samorozwoju.
- EMDR – rekomendowana przez WHO metoda leczenia traumy i PTSD.
- Terapia systemowa – stosowana m.in. w terapii par i rodzin.
Wybór nurtu zależy od diagnozy, preferencji pacjenta i doświadczenia klinicznego terapeuty. Specjaliści z Widoki – Twoja Psychoterapia pracują w kilku nurtach, co pozwala dopasować rodzaju terapii do konkretnego człowieka, a nie odwrotnie.
Formy psychoterapii – indywidualna, grupowa, par
Formy psychoterapii dzielimy przede wszystkim ze względu na liczbę uczestników:
- Psychoterapia indywidualna – praca jeden na jeden z psychoterapeutą. Daje pełną uwagę terapeuty i przestrzeń do pracy z intymnymi tematami.
- Psychoterapia grupowa / terapia grupowa – kilka osób z podobnymi trudnościami pracuje razem pod opieką terapeuty. Badania opublikowane w Group Dynamics: Theory, Research, and Practice (2020) pokazują, że psychoterapia grupowa jest równie skuteczna jak indywidualna w przypadku wielu zaburzeń, a jednocześnie uczy kontaktu z innymi ludźmi i daje naturalne doświadczenie wspólnoty.
- Terapia par – praca ze związkiem, jego dynamiką i wzorcami komunikacji.
Psychoterapia pomaga – przy jakich problemach warto się zgłosić?
Kto potrzebuje psychoterapii?
Psychoterapia pomaga nie tylko osobom z rozpoznaniem klinicznym. Warto rozważyć konsultację, gdy:
- odczuwasz obniżenie nastroju, lęk lub ataki paniki utrudniające codzienne funkcjonowanie,
- masz długotrwałe zaburzenia snu lub chroniczne napięcie w ciele,
- doświadczyłeś śmierci bliskiej osoby, rozstania lub innej straty i czujesz poczucie bezradności,
- brak poprawy samopoczucia psychicznego utrzymuje się mimo prób radzenia sobie własnymi problemami,
- zmagasz się z zaburzeniami odżywiania, uzależnieniem od substancji psychoaktywnych, zażywanie narkotyków lub picie nadmiernej ilości alkoholu zaczyna wpływać na normalne funkcjonowanie,
- poczucie ciągłego bycia nierozumianym przez innych ludzi odbija się na satysfakcji życiowej,
- działania autodestrukcyjne lub myśli o skrzywdzeniu siebie pojawiają się regularnie.
Psychoterapia jest też skuteczna jako wsparcie przy chorobie ciała – zaburzeń psychosomatycznych, przewlekłego bólu czy leczeniu onkologicznym.
Kiedy szczególnie warto działać szybko?
Jeśli trudności zaczynają wpływać na codzienne obowiązki, relacje z innymi ludźmi lub wywołują inne objawy fizyczne – nie czekaj. Badanie opublikowane w JAMA Psychiatry w 2022 roku wykazało, że im wcześniej podjęte zostaje leczenie zaburzeń psychicznych, tym lepsze rokowania na trwałe zmiany.
Zaburzenia psychiczne – kiedy psychoterapia jest metodą leczenia?
Psychoterapia jest uznaną metodą leczenia zaburzeń w wielu obszarach zdrowia psychicznego. Wskazana jest m.in. przy:
- zaburzeniach lękowych (w tym fobii, OCD, PTSD),
- epizodach depresyjnych i dystymii,
- zaburzeniach osobowości (borderline, narcystyczne, unikające),
- zaburzeniach odżywiania (anoreksja, bulimia, BED),
- zaburzeniach psychosomatycznych,
- trudnościach w codziennym funkcjonowaniu po traumie lub stracie.
W wielu z tych przypadków psychoterapia opiera się na ścisłej współpracy z psychiatrą – leczenia farmakologicznego i psychoterapii nie należy traktować jako konkurencji, ale jako uzupełniające się ścieżki leczenia.
Czas trwania psychoterapii – jak długo trwa ten proces?
Od czego zależy czas trwania psychoterapii?
Czas trwania psychoterapii jest kwestią indywidualną i zależy od charakteru trudności oraz celów, jakie chcesz osiągnąć. Krótkoterminowa terapia poznawczo-behawioralna zazwyczaj obejmuje od 12 do 20 sesji i dobrze sprawdza się w pracy z konkretnymi problemami, takimi jak zaburzenia lękowe czy epizod depresyjny. Psychoterapia długoterminowa – szczególnie w nurcie psychodynamicznym – może trwać od roku do kilku lat i jest zalecana w przypadku głębszych trudności, np. zaburzeń osobowości lub problemów mających swoje źródło we wczesnodziecięcych doświadczeniach.
Spotkania najczęściej odbywają się raz w tygodniu. Pierwsze efekty, takie jak lepsze rozumienie własnych emocji, poprawa relacji z innymi, zmniejszenie poziomu lęku czy większa satysfakcja z życia, wiele osób zauważa już po kilku tygodniach regularnej pracy terapeutycznej.
Jak wybrać terapeutę i jak zacząć?
Dobry psychoterapeuta powinien posiadać certyfikat psychoterapeuty wydany przez uznane towarzystwo (np. Polskie Towarzystwo Psychologiczne lub PTTPB), ukończone szkolenie w akredytowanym nurcie oraz regularną superwizję. Ważna jest też relacja – doświadczenie kliniczne terapeuty ma znaczenie, ale równie istotne jest poczucie bezpieczeństwa w rozmowach terapeuty z pacjentem.
Jeśli nie wiesz, od czego zacząć – od jakiego rodzaju terapii, czy psychoterapia indywidualna czy terapia grupowa będzie lepsza, czy potrzebujesz psychoterapeuty czy psychiatry – w ośrodku Widoki – Twoja Psychoterapia w Warszawie możesz skorzystać z bezpłatnej, 30-minutowej konsultacji wstępnej ze specjalistką lub psychologiem. Taka rozmowa pomaga zorientować się w możliwościach i dobrać odpowiednią ścieżkę zanim podejmiesz decyzję o regularnej pracy z psychoterapeutą.
Zakończenie – psychoterapia jako inwestycja w siebie
W dzisiejszych czasach coraz więcej osób zmaga się z trudnościami, które mogłyby świadczyć o potrzebie wsparcia: przewlekły stres, napięcia w relacjach, poczucie zagubienia, brak poprawy samopoczucia psychicznego mimo własnych starań. Psychoterapia nie jest luksusem ani oznaką słabości. To jedno z najlepiej przebadanych narzędzi wspierających zdrowie psychiczne, które zmienia nie tylko codzienne życie, ale i sposób rozumienia siebie oraz kontaktu z innymi ludźmi.
Jeśli coś w Tobie pyta „czy to już ten moment?” – to często właśnie jest ten moment.
Źródła
- Cuijpers, P. et al., Psychotherapies for depression: a network meta-analysis covering efficacy, acceptability and long-term outcomes, World Psychiatry, 2021.
- Hofmann, S.G. et al., The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses, Cognitive Therapy and Research, 2012.
- Leichsenring, F. et al., Long-term efficacy of psychodynamic therapy, Psychological Medicine, 2019.
- World Health Organization, Mental Health Action Plan 2013–2030, WHO, 2021.
- Yalom, I.D. & Leszcz, M., The Theory and Practice of Group Psychotherapy (5th ed.), Basic Books, 2005.
- American Psychological Association, Recognition of Psychotherapy Effectiveness, APA, 2012.
- Cuijpers, P. et al., Adding psychotherapy to antidepressant medication in depression and anxiety disorders: a meta-analysis, JAMA Psychiatry, 2022.
Masz trudności i potrzebujesz wsparcia?
