Dla kogo jest nurt psychodynamiczny? Przewodnik po terapii, która sięga głębiej

Terapia psychodynamiczna to podejście terapeutyczne skupiające się na nieświadomych procesach psychicznych, wzorcach relacji ukształtowanych we wczesnym dzieciństwie oraz wewnętrznych konfliktach wpływających na obecne życie pacjenta. Nurt psychodynamiczny jest przeznaczony dla osób, które chcą nie tylko złagodzić objawy, ale zrozumieć ich źródło. Badania kliniczne potwierdzają jego skuteczność w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, zaburzeń osobowości oraz trudności w relacjach. W odróżnieniu od podejść krótkoterminowych, psychoterapia psychodynamiczna to zazwyczaj proces długoterminowy, który prowadzi do trwałych zmian w funkcjonowaniu psychicznym.

Czym polega terapia psychodynamiczna? Definicja i podstawy

Psychoterapia psychodynamiczna wywodzi się z psychoanalizy Zygmunta Freuda, jednak współczesna terapia w nurcie psychodynamicznym znacznie odeszła od jej klasycznej formy. Podejście psychodynamiczne zakłada, że wiele trudności emocjonalnych ma swoje korzenie w nieświadomości – w nieuświadomionych przekonaniach, wypieranych emocjach i powtarzających się wzorcach relacji, których człowiek sam nie dostrzega.

Na czym polega psychoterapia psychodynamiczna w praktyce? Pacjent i terapeuta wspólnie badają historię życia, sny, wolne skojarzenia i mechanizmy obronne, które człowiek wykształcił, by radzić sobie z bólem. Zadaniem pacjenta nie jest wypełnianie arkuszy ani praca z myślami automatycznymi – jak to bywa w terapii poznawczo-behawioralnej – lecz swobodne dzielenie się tym, co pojawia się w umyśle.

Podejście psychodynamiczne opiera się na kilku filarach:

• Nieświadomość – przekonanie, że znaczna część naszego życia psychicznego pozostaje poza świadomością
• Wzorce relacji – wczesnodziecięce doświadczenia kształtują sposób, w jaki wchodzimy w relacje z innymi
• Mechanizmy obronne – psyche chroni się przed bólem przez wyparcie, racjonalizację, projekcję i inne mechanizmy
• Analiza przeniesienia – uczucia, jakie pacjent przenosi na terapeutę, są kluczowym materiałem terapeutycznym

Dla kogo jest nurt psychodynamiczny? Wskazania i profile pacjentów

Terapia psychodynamiczna – dla kogo jest przeznaczona? To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez osoby rozważające rozpoczęcie psychoterapii.

Nurt psychodynamiczny sprawdza się szczególnie dobrze u osób, które:

• Zmagają się z nawracającymi trudnościami w relacjach – nie rozumieją, dlaczego wciąż trafiają w podobne schematy z partnerami, w pracy lub w rodzinie
• Czują się uwięzione w powtarzających się emocjach – chroniczny stres, uporczywe poczucie winy, napady złości, niemożność cieszenia się życiem
• Przeżyły trudne dzieciństwo – przemoc, zaniedbanie emocjonalne, życie z rodzicem uzależnionym (dorosłe dzieci alkoholików często korzystają właśnie z tej formy terapii)
• Mają poczucie, że „coś jest nie tak”, ale nie wiedzą co– nawet bez konkretnej diagnozy
• Chcą lepiej zrozumieć siebie – nie tylko usunąć objaw, lecz zrozumieć, skąd pochodzi

Zaburzenia i problemy, przy których skuteczna jest psychoterapia psychodynamiczna

Metaanaliza opublikowana w 2017 roku w American Journal of Psychiatry (Driessen i in.) objęła ponad 160 badań i wykazała, że psychoterapia psychodynamiczna opiera się na solidnych dowodach skuteczności w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych.

Wskazania obejmują m.in.:

• Zaburzenia depresyjne – zwłaszcza gdy depresja ma związek z niezałatwionymi stratami lub wewnętrznymi konfliktami
• Zaburzenia lękowe i nerwice lękowe – gdy lęk jest przewlekły i nie odpowiada na krótkoterminowe interwencje
• Zaburzenia osobowości – w tym osobowości borderline i inne, które wymagają długotrwałej pracy nad poziomem organizacji osobowości
• Zaburzenia odżywiania – anoreksja i bulimia często kryją pod sobą głęboki ból emocjonalny
• Problemy w relacjach – trudności z budowaniem satysfakcjonujących relacji, lęk przed bliskością, powtarzające się konflikty

Analiza przeniesienia i analiza oporu – czym są i dlaczego są ważne?

Dwa pojęcia, które odróżniają nurt psychodynamiczny od wielu innych podejść, to analiza przeniesienia i analiza oporu.

Analiza przeniesienia

Przeniesienie to zjawisko, w którym pacjent nieświadomie przenosi na terapeutę uczucia i oczekiwania z ważnych wcześniejszych relacji – najczęściej z rodzicami. Rola terapeuty polega na tym, by dostrzegać i omawiać te wzorce wprost. Analiza przeniesienia pozwala pacjentowi zobaczyć, jak przeszłość żyje w teraźniejszości i wpływa na jego codzienne funkcjonowanie.

Analiza oporu

Analiza oporu dotyczy wszystkiego, co – często nieświadomie – powstrzymuje pacjenta od zmiany. Może to być zmiana tematu, spóźnianie się na sesje, milczenie, bagatelizowanie postępów. Terapeuta psychodynamiczny traktuje opór nie jako przeszkodę, lecz jako cenny materiał diagnostyczny: mówi on wiele o tym, czego pacjent się boi i przed czym się chroni.

Psychoterapeuta psychodynamiczny – jak pracuje i czego można się spodziewać?

Psychoterapeuta psychodynamiczny prowadzi sesje w sposób, który może zaskoczyć osoby przyzwyczajone do strukturyzowanych terapii. Nie zadaje pracy domowej, nie proponuje technik relaksacyjnych ani nie kwestionuje negatywnych myśli – jak to robi terapia poznawczo-behawioralna. Zamiast tego tworzy przestrzeń do swobodnej eksploracji.

Sesje terapeutyczne w nurcie psychodynamicznym trwają zazwyczaj 50 minut. Terapeuta jest aktywnym słuchaczem, który od czasu do czasu zadaje pytania prowadzące głębiej lub wskazuje dostrzeżone wzorce. Relacja terapeutyczna jest tu narzędziem leczniczym sama w sobie – to w niej pojawiają się wzorce, które można badać i przepracowywać.

Nurt psychodynamiczny a terapia poznawczo-behawioralna – kluczowe różnice

Wielu pacjentów staje przed wyborem: nurt psychodynamiczny czy terapia poznawczo-behawioralna (CBT)?

Terapia poznawczo-behawioralna jest ustrukturyzowana, krótkoterminowa (zazwyczaj 12–20 sesji) i koncentruje się na zmianie negatywnych myśli i zachowań. Psychoterapia poznawczo-behawioralna bardzo dobrze sprawdza się przy konkretnych fobiach, OCD czy łagodniejszych epizodach depresji.

Nurt psychodynamiczny jest zazwyczaj procesem długoterminowym, skoncentrowanym na głębszych warstwach osobowości. Terapia poznawczo skupia się na tym, co myślisz – psychodynamiczna pyta, dlaczego tak myślisz i skąd to pochodzi.

Obie metody są uznane przez środowisko naukowe za skuteczne. Wybór zależy od potrzeb pacjenta, celów pacjenta i rodzaju zgłaszanych trudności. Warto też wiedzieć, że istnieje terapia ekspresywno-wspierająca, która łączy elementy podejścia psychodynamicznego z pracą bardziej bezpośrednią – jest jedną z form terapii stosowanych przy poważnych zaburzeniach.

Czas trwania terapii psychodynamicznej – ile trwa i czego się spodziewać?

Ile trwa terapia psychodynamiczna? To pytanie zadaje sobie większość osób przed podjęciem decyzji.

Krótkoterminowa terapia psychodynamiczna (STPP) trwa zazwyczaj od 16 do 30 sesji. Psychoterapia psychodynamiczna w wersji długoterminowej trwa – od roku do kilku lat, zależnie od głębokości problemów emocjonalnych i możliwości pacjenta. Czas trwania terapii jest zawsze dostosowywany indywidualnie.

Badanie opublikowane w Journal of Consulting and Clinical Psychology (Leichsenring i in., 2015) wykazało, że długoterminowa psychoterapia psychodynamiczna przynosi trwałe zmiany nawet przy złożonych zaburzeniach osobowości – i efekty utrzymują się po zakończeniu procesu terapeutycznego.

Efekty terapii psychodynamicznej – czego można realnie oczekiwać?

Efekty terapii psychodynamicznej są zazwyczaj głębsze niż przy podejściach krótkoterminowych, ale wymagają czasu. Badania pokazują, że pacjenci po zakończeniu terapii psychodynamicznej raportują:

• Lepsze rozumienie siebie – świadomość własnych wzorców, potrzeb i mechanizmów obronnych
• Trwałe zmiany w relacjach – budowanie satysfakcjonujących relacji zamiast powtarzania toksycznych schematów
• Redukcję objawów – ustępowanie lęku, depresji, trudnych emocji
• Lepsze zrozumienie związku między przeszłością a codziennym życiem
• Większą autonomię – poczucie, że jest się autorem własnego życia, a nie ofiarą okoliczności

Metaanaliza Leichsenringa i Rabung opublikowana w JAMA (2008) wykazała, że długoterminowa terapia w nurcie psychodynamicznym jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia złożonych zaburzeń psychicznych.

Podsumowanie – czy terapia psychodynamiczna jest dla Ciebie?

Terapia psychodynamiczna nie jest dla każdego – i to nie jest jej wada. To podejście dla osób, które chcą czegoś więcej niż doraźna ulga. Dla tych, którym zależy na tym, by zmiana była trwała. Którzy chcą lepiej zrozumieć siebie – nie tylko to, co robią, ale dlaczego właśnie tak robią.

Jeśli czujesz, że pewne wzorce w Twoim życiu się powtarzają, że emocje bywają silniejsze niż sytuacja lub że relacje z innymi ludźmi są dla Ciebie źródłem bólu zamiast oparcia – sens terapii psychodynamicznej może być właśnie dla Ciebie.

Pytanie nie brzmi: „Czy jestem wystarczająco chory/chora, żeby pójść na terapię?” . Brzmi inaczej: „Czy jestem gotów/gotowa poznać siebie głębiej?”

Źródła

1. Leichsenring, F., & Rabung, S. (2008). Effectiveness of long-term psychodynamic psychotherapy: A meta-analysis. JAMA, 300(13), 1551–1565.
2. Driessen, E., et al. (2017). The efficacy of short-term psychodynamic psychotherapy for depression: A meta-analysis update. American Journal of Psychiatry, 174(7), 641–648.
3. Leichsenring, F., et al. (2015). Long-term outcome of psychodynamic therapy and cognitive-behavioral therapy in social anxiety disorder. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 83(3), 586–596.
4. Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98–109.
5. Fonagy, P., et al. (2015). Pragmatic randomized controlled trial of long-term psychoanalytic psychotherapy for treatment-resistant depression: the Tavistock Depression Study. World Psychiatry, 14(3), 312–321.
6. Town, J. M., et al. (2017). Short-term psychodynamic psychotherapy for personality disorders: A meta-analysis. Journal of Personality Disorders, 31(5), 653–670.