„Zakochuję się w osobach, nie w płciach” – to zdanie coraz częściej pojawia się w rozmowach o orientacji seksualnej. W świecie, gdzie tradycyjne etykiety stają się coraz mniej adekwatne do opisania ludzkiej różnorodności, panseksualizm zyskuje na znaczeniu. Ale czym dokładnie jest ta orientacja? Czy to tylko modne słowo, czy może coś głębszego?
Historia dwudziestojednoletniej Zuzi dobrze ilustruje istotę panseksualizmu. „Przez lata zastanawiałam się, czy jestem hetero, czy biseksualna. Spotykałam się z chłopakami i dziewczynami, ale żadna z tych etykiet nie pasowała. Dopiero gdy usłyszałam o panseksualizmie, zrozumiałam: zakochuję się w ludziach niezależnie od ich płci biologicznej czy tożsamości płciowej. To wnętrze człowieka mnie pociąga, nie kategoria w dokumentach”.
Czym jest panseksualizm – definicja i podstawy
Panseksualizm to orientacja seksualna charakteryzująca się odczuwaniem pociągu seksualnego, romantycznego i emocjonalnego do osób niezależnie od ich płci. Termin panseksualizm pochodzi ze starogreckiego słowa „pan”, oznaczającego „wszystko” – osoby panseksualne mogą zakochać się w kimkolwiek, bez względu na płeć biologiczną, tożsamość płciową czy ekspresję płciową.
Według definicji GLAAD – amerykańskiej organizacji zajmującej się prawami osób LGBTQ+ – panseksualizm to zdolność do odczuwania pociągu do ludzi niezależnie od ich tożsamości płciowej. To nie oznacza pociągu do wszystkich ludzi bez wyjątku, ale raczej, że płeć partnera nie jest czynnikiem decydującym o atrakcyjności.
Pojęcie panseksualizmu zyskało popularność w ostatnich latach, choć samo zjawisko istniało zawsze. Słowo panseksualizm jako termin stosowany w kontekście orientacji psychoseksualnych pojawiło się już na początku XX wieku, jednak jego współczesne rozumienie wykształciło się dopiero w ostatnich dekadach.
Osoby panseksualne – kto może się tak identyfikować?
Osoby panseksualne to ludzie, którzy mogą odczuwać pociąg do:
- Kobiet
- Mężczyzn
- Osób niebinarnych
- Osób transpłciowych
- Osób transseksualnych
- Osób o każdej innej tożsamości płciowej
Kluczowe jest zrozumienie, że dla osób panseksualnych płeć nie stanowi bariery ani głównego kryterium atrakcyjności. Liczy się całokształt osobowości, wartości, charakter – jego wnętrze, energia, sposób bycia. Panseksualiści często mówią, że zakochują się w „duszy”, nie w ciele czy etykiecie płciowej.
To ludzie otwarci na pełne spektrum ludzkiej różnorodności płciowej i seksualnej. Nie ograniczają swojego pociągu emocjonalnego i seksualnego do osób samej płci ani płci przeciwnej – potencjalnie mogą stworzyć głęboką więź z każdą dojrzałą osobą dorosłą, niezależnie od jej tożsamości.
Czym różni się panseksualizm od biseksualizmu?
To pytanie pojawia się najczęściej i budzi najwięcej kontrowersji. Czym różni panseksualizm od biseksualizmu, skoro oba terminy odnoszą się do pociągu do więcej niż jednej płci?
Różnice w rozumieniu płci
Biseksualizm tradycyjnie odnosi się do odczuwania pociągu seksualnego i romantycznego do osób obu płci – kobiet i mężczyzn. Sam prefiks „bi-” oznacza „dwa”. Osoby biseksualne mogą odczuwać pociąg do osób niezależnie od płci, ale w nazwie tej orientacji tkwi założenie binarnego podziału na dwie płcie.
Panseksualizm natomiast wykracza poza binarny podział płciowy. Różni panseksualizm od biseksualizmu przede wszystkim to, że panseksualiści świadomie odrzucają kategoryzację opartą na płci. Dla nich płeć po prostu nie ma znaczenia – nie dzielą świata na „kobiety i mężczyźni”, ale postrzegają spektrum tożsamości płciowych.
Preferencje seksualne i ich niuanse
Warto zaznaczyć, że te różnice są często przedmiotem debaty. Wiele osób biseksualnych również nie ogranicza się do binarnego podziału i czuje się przyciąganych do osób transpłciowych czy niebinarnych. W praktyce panseksualizm i biseksualizm mogą się pokrywać – różnica często leży raczej w filozofii i sposobie rozumienia własnej orientacji niż w faktycznych preferencjach.
Niektórzy ludzie wybierają określenie „panseksualny”, aby podkreślić, że nie widzą płci w ogóle – są „ślepi na płeć”. Inni wolą termin „biseksualny” ze względu na jego dłuższą historię i rozpoznawalność. Oba określenia są równie wartościowe.
Panseksualizm a tożsamość płciowa i seksualna
Ważne jest rozróżnienie między orientacją seksualną a tożsamością płciową. Osoby panseksualne mogą mieć różną tożsamość płciową – mogą identyfikować się jako kobiety, mężczyźni, osoby niebinarne czy w jakikolwiek inny sposób.
Orientacja seksualna (do kogo czujesz pociąg) to coś innego niż tożsamość płciowa (kim jesteś). Panseksualizm opisuje pierwszą kwestię – do kogo dana osoba może odczuwać pociąg romantyczny, emocjonalny i seksualny. Nie określa natomiast, jak dana osoba postrzega samą siebie pod względem płci.
Tożsamość płciową każdy określa dla samego siebie. Osoby panseksualne, podobnie jak osoby o każdej innej orientacji, mogą być cis (ich tożsamość płciowa zgadza się z płcią przypisaną przy urodzeniu) lub trans (identyfikują się inaczej niż ich płeć biologiczna przy urodzeniu).
Spektrum orientacji psychoseksualnych – gdzie jest panseksualizm?
Współczesna psychologia i seksuologia przestały traktować orientację seksualną jako coś sztywnego i binarnego. Zamiast tego mówi się o spektrum orientacji psychoseksualnych, gdzie każdy może znaleźć swoje miejsce:
- Heteroseksualizm – pociąg do osób płci przeciwnej
- Homoseksualizm – pociąg do osób samej płci
- Biseksualizm – pociąg do osób więcej niż jednej płci
- Panseksualizm – pociąg do ludzi niezależnie od płci
- Aseksualność – brak lub bardzo ograniczony pociąg seksualny
- Demiseksualność – pociąg seksualny tylko po utworzeniu głębokiej więzi emocjonalnej
- Omniseksualizm – podobnie jak panseksualizm, ale z większą świadomością płci partnera
Osoby omniseksualne i osoby panseksualne są czasem mylone – różnica jest subtelna. Omniseksualiści dostrzegają i uwzględniają płeć drugiej osoby, choć nie jest ona dla nich barierą. Panseksualiści często mówią, że w ogóle nie postrzegają płci jako istotnego czynnika.
Czy panseksualizm to to samo co poliseksualizm?
Nie. Poliseksualizm (od greckiego „poly” – wiele) oznacza odczuwanie pociągu do wielu, ale niekoniecznie wszystkich, tożsamości płciowych. Ktoś poliseksualny może czuć się przyciągany np. do kobiet i osób niebinarnych, ale nie do mężczyzn.
Panseksualizm zakłada natomiast potencjalną otwartość na wszystkie tożsamości płciowe bez żadnych ograniczeń. To pełne spektrum, nie wybrane jego fragmenty.
Panseksualizm w kontekście psychologii i wyzwolenia seksualnego
Pojawienie się i upowszechnienie terminu panseksualizm wpisuje się w szerszy ruch zwolenników wyzwolenia seksualnego i przeciwników wykluczenia społecznego. To część większej zmiany społecznej, gdzie ludzie domagają się prawa do definiowania swojej seksualności w sposób, który najlepiej oddaje ich doświadczenie.
Z perspektywy psychologicznej, panseksualizm można rozumieć jako wyraz zdolności tworzenia trwałych więzi emocjonalnych i romantycznych opartych na głębszym poznaniu drugiego człowieka, nie na automatycznych reakcjach związanych z płcią. To nie oznacza, że osoby o innej orientacji są „płytkie” – po prostu u panseksualistów płeć naprawdę nie stanowi pierwszego filtru atrakcyjności.
Badania pokazują, że osoby dorosłe identyfikujące się jako panseksualne często charakteryzują się większą otwartością na nowe doświadczenia i wyższą elastycznością poznawczą. To ludzie, którzy łatwiej wykraczają poza zastane schematy społeczne.
Mitologia i nieporozumienia wokół panseksualizmu
Wokół panseksualizmu narosło wiele mitów, które warto obalić:
Mit 1: Panseksualiści czują pociąg do wszystkich
Nieprawda. Panseksualizm nie oznacza, że ktoś czuje pociąg do każdej napotkanej osoby. Tak jak heteroseksualna kobieta nie jest przyciągana do wszystkich mężczyzn, tak panseksualista nie jest przyciągany do wszystkich ludzi. Chodzi o to, że płeć nie jest czynnikiem wykluczającym – liczy się osobowość, chemia, wartości.
Mit 2: To to samo co biseksualizm
Choć te orientacje się pokrywają, osoby identyfikujące się jako panseksualne często podkreślają, że ich pociąg nie opiera się w ogóle na kategorii płci. Biseksualizm historycznie zakładał podział na dwie płcie, panseksualizm tę dychotomię odrzuca.
Mit 3: Panseksualiści są zdezorientowani
Orientacja panseksualna jest tak samo „prawdziwa” i stabilna jak każda inna. To nie etap, nie dezorientacja, nie moda. To po prostu sposób, w jaki niektórzy ludzie doświadczają pociągu i miłości.
Mit 4: Panseksualizm obejmuje pociąg do przedmiotów nieożywionych czy zwierząt
To groźne i całkowicie fałszywe nieporozumienie. Panseksualizm odnosi się wyłącznie do pociągu do dojrzałych osób dorosłych, które mogą wyrazić świadomą zgodę. Nie ma nic wspólnego z pociągiem do przedmiotów martwych (nekrofilia), zwierząt (zoofilia) czy dzieci (pedofilia). Te ostatnie są zaburzeniami i przestępstwami, nie orientacjami.
Znane osoby panseksualne – kto otwarcie mówi o swojej orientacji?
W ostatnich latach coraz więcej osób publicznych decyduje się na coming out jako panseksualiści. Ich otwartość pomaga normalizować tę orientację i pokazuje, że każda osoba jest warta miłości i akceptacji.
Miley Cyrus – amerykańska piosenkarka i aktywistka
Miley Cyrus to prawdopodobnie najbardziej znana panseksualistka na świecie. Amerykańska piosenkarka i aktorka znana z serialu „Hannah Montana” publicznie mówiła o swojej orientacji w wielu wywiadach. W rozmowie z magazynem „Variety” powiedziała: „Jestem dosłownie otwarta na każdą osobę dorosłą – każdego człowieka, który mnie kocha. Nie muszą czuć się kobietą, nie muszą czuć się mężczyzną”.
Kristen Stewart – amerykańska aktorka
Kristen Stewart, znana z serii „Zmierzch”, również identyfikuje się jako osoba panseksualna lub biseksualna (używa obu terminów zamiennie). W wywiadach podkreślała, że zakochuje się w ludziach, nie w ich płci.
Asia Kate Dillon – aktor niebinarny
Asia Kate Dillon to aktor niebinarny znany z serialu „Billions”, który otwarcie mówi o byciu osobą panseksualną. Ich publiczna obecność pokazuje, że orientacja seksualna i tożsamość płciowa to dwie oddzielne kwestie.
Inne znane osoby panseksualne
Lista znanych panseksualistów stale rośnie. Wśród nich są muzycy, aktorzy, influencerzy, którzy swoją otwartością pomagają młodym ludziom zrozumieć własną orientację i poczuć się mniej samotnymi.
Flaga panseksualna – symbol całkowitej akceptacji
Osoby panseksualne mają swoją flagę – składa się z trzech poziomych pasków:
- Różowy (na górze) – symbolizuje pociąg do kobiet
- Żółty (pośrodku) – reprezentuje pociąg do osób niebinarnych i poza binarnym spektrum płciowym
- Niebieski (na dole) – oznacza pociąg do mężczyzn
Flaga ta jest symbolem otwartości, akceptacji i miłości bez barier. Żółty pas w centrum jest szczególnie ważny – podkreśla, że panseksualizm wykracza poza tradycyjny podział na „kobieta-mężczyzna”.
Panseksualizm a relacje i życie codzienne
Jak wygląda życie osób panseksualnych na co dzień? Czy ich relacje różnią się od związków osób o innych orientacjach?
W praktyce – niewiele. Osoby panseksualne, podobnie jak wszyscy inni, szukają miłości, budują związki, doświadczają rozczarowań i radości. Główna różnica leży w tym, że ich- potencjalnych partnerów nie ogranicza płeć.
Dla wielu osób panseksualnych największym wyzwaniem nie są same relacje, ale społeczna niewidzialność. W związku heteroseksualnym są często postrzegani jako „hetero”, w związku jednopłciowym jako „geje” lub „lesbijki”. Ta niewidzialność ich prawdziwej orientacji może być frustrująca i prowadzić do poczucia, że muszą ciągle tłumaczyć, kim są.
Wsparcie psychologiczne dla osób panseksualnych
Osoby o nieheteronormatywnych orientacjach, w tym panseksualiści, często doświadczają trudności związanych z:
- Brakiem akceptacji rodziny
- Dyskryminacją społeczną
- Internalizacją homofobii czy bifobii
- Problemami z definiowaniem własnej tożsamości
- Poczuciem izolacji i odmienności
Psychoterapia afirmatywna (wspierająca różnorodność) może pomóc w:
- Zaakceptowaniu własnej orientacji seksualnej
- Wypracowaniu zdrowej tożsamości seksualnej
- Radzeniu sobie z odrzuceniem i stygmatyzacją
- Budowaniu zdrowych relacji
- Pracy nad samooceną
Każdy zasługuje na terapeutę, który nie tylko toleruje, ale w pełni afirmuje jego orientację. Szukanie specjalisty z doświadczeniem w pracy z osobami LGBTQ+ może znacząco zwiększyć efektywność terapii.
Podsumowanie – miłość jest dla wszystkich
Panseksualizm to orientacja seksualna, w której płeć drugiego człowieka nie jest czynnikiem determinującym pociąg. To miłość kierowana do ludzi niezależnie od tego, jak określają swoją tożsamość płciową, jaką mają płeć biologiczną czy jak wyrażają swoją płciowość.
Nie jest to moda, etap ani zagubienie. To po prostu jeden z wielu sposobów, w jaki ludzie doświadczają miłości i pociągu. W świecie, który coraz lepiej rozumie spektrum ludzkiej seksualności, panseksualizm zajmuje swoje ważne miejsce – jako przypomnienie, że miłość nie zna granic, kategorii ani etykiet.
Jeśli rozpoznajesz się w tym opisie, jeśli czujesz, że twoja orientacja nie mieści się w tradycyjnych ramach, pamiętaj: nie jesteś sam. Twoje uczucia są prawdziwe, twoja orientacja jest wartościowa, a ty zasługujesz na miłość i szczęście – niezależnie od płci, koloru flagi czy społecznych oczekiwań.
Zrozumienie własnej orientacji to czasem długa droga. Jeśli po niej błądzisz, profesjonalne wsparcie może pomóc ci odnaleźć się w tym, kim jesteś, i zaakceptować to z pełną serdecznością. Bo każdy zasługuje na to, by kochać i być kochanym – bez względu na wszystko.
Źródła:
- Diamond, L. M. (2016). Sexual Fluidity in Male and Females. Current Sexual Health Reports, 8(4), 249-256.
- Galupo, M. P., et al. (2017). Conceptualization of sexual orientation identity among sexual minorities: Patterns across sexual and gender identity. Journal of Bisexuality, 17(4), 466-482.
- Morandini, J. S., et al. (2017). Who adopts queer and pansexual sexual identities? The Journal of Sex Research, 54(7), 911-922.
- Flanders, C. E. (2017). Under the Bisexual Umbrella: Diversity of Identity and Experience. Journal of Bisexuality, 17(1), 1-6.
- Belous, C. K., & Bauman, M. L. (2017). What’s in a Name? Exploring Pansexuality Online. Journal of Bisexuality, 17(1), 58-72.
- Rice, K., et al. (2019). Identity development, minority stress, and psychological well-being among sexual minority individuals. Psychology of Sexual Orientation and Gender Diversity, 6(3), 333-348.
