Psychologia pozytywna – czym właściwie jest?

Przez dekady psychologia koncentrowała się głównie na leczeniu zaburzeń, deficytach funkcjonowania i diagnostyce psychopatologii. Skupiała się na tym, co w człowieku „złamane” – depresja, lęk, trauma, zaburzenia osobowości. Choć ogromny dorobek tej dziedziny jest nieoceniony w kontekście pomocy osobom cierpiącym, to przez wiele lat zaniedbywano pytania o to, co sprawia, że ludzie czują się dobrze. Jak się rozwijają? Co buduje ich odporność psychiczną? Jak prowadzić życie pełne sensu, zaangażowania i autentyczności?

W odpowiedzi na tę lukę narodziła się psychologia pozytywna – nurt, który nie zaprzecza cierpieniu, ale proponuje dopełnienie tradycyjnego modelu poprzez skupienie na tym, co zdrowe, twórcze i wzmacniające.

Geneza psychologii pozytywnej

Psychologia pozytywna jako zorganizowany nurt została zapoczątkowana w 1998 roku przez prof. Martina Seligmana, który objął wtedy funkcję przewodniczącego Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA). W swoim inauguracyjnym przemówieniu zaproponował, by psychologia „wróciła do swoich korzeni” – do badań nad szczęściem, sensownością życia i potencjałem człowieka.

Choć sama idea rozwijania pozytywnych aspektów psychiki nie była nowa (o „samorealizacji” pisał wcześniej Abraham Maslow, a Carl Rogers mówił o „tendencji do wzrostu”), to dopiero Seligman nadał tej perspektywie naukowy szkielet, wsparty badaniami empirycznymi i precyzyjną terminologią.

 

Podstawowe założenia psychologii pozytywnej

Psychologia pozytywna zajmuje się systematycznym badaniem tego, co pozwala ludziom „kwitnąć” – czyli doświadczać pełnego i satysfakcjonującego życia. Zamiast skupiać się wyłącznie na redukcji objawów, pyta: Jak zwiększyć dobrostan? Jak rozwijać mocne strony? Jak budować odporność psychiczną i relacje, które dają poczucie sensu?

Kluczowe obszary zainteresowania psychologii pozytywnej to:

• pozytywne emocje (radość, nadzieja, wdzięczność),

• zaangażowanie i flow (stan całkowitego pochłonięcia działaniem),

• pozytywne relacje społeczne,

• poczucie sensu i celowości życia,

• osiągnięcia i poczucie sprawczości.

Martin Seligman zaproponował model PERMA, który integruje te pięć filarów dobrostanu psychicznego (z ang.: Positive emotions, Engagement, Relationships, Meaning, Accomplishment). Model ten jest szeroko wykorzystywany w psychologii pozytywnej, zarówno w badaniach, jak i w praktyce terapeutycznej.

Pozytywne emocje i ich funkcja adaptacyjna

Choć emocje takie jak radość, zachwyt, ekscytacja czy spokój mogą wydawać się „dodatkiem” do życia, psychologia pozytywna pokazuje, że pełnią one bardzo ważną funkcję adaptacyjną. Barbara Fredrickson, jedna z badaczek psychologii pozytywnej, wprowadziła koncepcję broaden-and-build theory, zgodnie z którą pozytywne emocje poszerzają nasze pole percepcji i poznania, co z kolei buduje trwałe zasoby psychiczne (np. elastyczność poznawczą, więzi społeczne, kreatywność).
Pozytywne emocje nie tylko sprawiają, że czujemy się dobrze „tu i teraz”, ale mają też długofalowy wpływ na nasze zdrowie, relacje i zdolność do radzenia sobie z trudnościami. Pozytywne emocje prowadzą do poprawy zdrowia psychicznego, zwiększenia odporności na stres, a także wspierają poczucie własnej wartości.

Rola wdzięczności, optymizmu i nadziei

Wiele interwencji psychologii pozytywnej koncentruje się na rozwijaniu takich postaw jak wdzięczność, optymizm i nadzieja. Badania pokazują, że ludzie praktykujący wdzięczność:
rzadziej cierpią na depresję,

• rzadziej cierpią na depresję,

• mają lepszy sen,

• są bardziej zadowoleni ze swoich relacji,

• odczuwają większy sens życia.

Z kolei optymizm – rozumiany nie jako naiwna wiara, że wszystko się ułoży, ale jako realistyczne oczekiwanie pozytywnych wyników – koreluje z wyższą odpornością psychiczną, lepszymi wynikami w pracy i większą wytrwałością w dążeniu do celów.

 

Siły charakteru i cnoty

W ramach psychologii pozytywnej opracowano również klasyfikację sił charakteru i cnót moralnych (ang. VIA Classification of Character Strengths), zaproponowaną przez Seligmana i Petersona. Wyróżnia się sześć uniwersalnych cnót:

1. Mądrość i wiedza

2. Odwaga

3. Humanitaryzm

4. Sprawiedliwość

5. Umiarkowanie

6. Transcendencja

Każda z nich przejawia się w konkretnych „siłach” – np. odwaga przejawia się w wytrwałości i autentyczności, a transcendencja w poczuciu humoru i wdzięczności. Rozpoznanie i rozwijanie tych sił (np. poprzez kwestionariusz VIA) może wspierać samopoczucie, samoświadomość i relacje z innymi.

 

Psychologia pozytywna w praktyce terapeutycznej

Psychologia pozytywna nie stanowi odrębnej formy terapii, ale jest coraz częściej integrowana z innymi podejściami, zwłaszcza w:

terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) – przez rozwijanie pozytywnych przekonań o sobie,

terapii ACT – przez budowanie wartości i zaangażowanego działania,

terapii narracyjnej – przez tworzenie opowieści o zasobach i mocnych stronach klienta.

W praktyce terapeutycznej stosuje się m.in.:

ćwiczenia wdzięczności,

identyfikację sił charakteru,

refleksję nad sukcesami i zasobami klienta,

wizualizacje przyszłości opartej na wartościach.

 

Psychologia pozytywna w pracy i organizacjach

Coraz więcej firm i instytucji wdraża elementy psychologii pozytywnej w obszarze wellbeingu pracowników, motywacji czy przywództwa opartego na wartościach. W organizacjach zwraca się uwagę na:

Rozwój mocnych stron pracowników,

Poczucie sensu i autonomii w pracy,

Tworzenie kultury doceniania i współpracy.

Badania pokazują, że zespoły funkcjonujące w środowisku wspierającym dobrostan osiągają wyższą efektywność, kreatywność i lojalność. Z kolei pracownicy, którzy doświadczają większego wsparcia emocjonalnego i rozwoju, są bardziej zaangażowani i kreatywni w swojej pracy.

 

Psychologia pozytywna w edukacji

W edukacji psychologia pozytywna promuje podejście, które wspiera nie tylko wyniki w nauce, ale też rozwój emocjonalny, społeczny i moralny. Programy edukacji pozytywnej uczą dzieci i młodzież:

• rozpoznawania własnych emocji i sił,
• budowania relacji,
• praktyk uważności,
• radzenia sobie ze stresem.

Szkoły, które wprowadzają takie podejścia (np. programy „Positive Education”), obserwują zmniejszenie zachowań problemowych i poprawę nastroju uczniów. To podejście może również zmniejszyć poziom stresu u uczniów, poprawiając ich wyniki i relacje międzyludzkie.

 

Krytyka psychologii pozytywnej oraz II fala

Psychologia pozytywna nie jest wolna od krytyki. Zarzuca się jej m.in. nadmierny indywidualizm, ignorowanie cierpienia systemowego czy promowanie toksycznego optymizmu. W odpowiedzi na te głosy pojawiła się „druga fala” psychologii pozytywnej, która integruje podejście egzystencjalne, uznając, że:

• cierpienie jest częścią ludzkiego doświadczenia,
• rozwój i sens często rodzą się w obliczu trudności,
• pełnia życia to integracja radości i bólu, światła i cienia.

W tym ujęciu dobrostan to nie stan „ciągłego szczęścia”, ale zdolność do odnalezienia sensu nawet w trudnych momentach. Jest to podejście, które kładzie nacisk na zaakceptowanie trudnych emocji i przekształcenie ich w źródło wzrostu.

 

Psychologia pozytywna a różne kultury

Z perspektywy psychologii pozytywnej warto zauważyć, że pojęcie „szczęścia” i „dobrostanu” nie jest uniwersalne i różni się w zależności od kultury. W zachodnich społeczeństwach, z dominującym indywidualizmem, szczęście jest często postrzegane jako osiągnięcie osobistych celów i spełnianie pragnień. W kulturach kolektywistycznych, takich jak w Azji czy Afryce, szczęście może być bardziej związane z harmonią w relacjach, szacunkiem do tradycji i przynależnością do grupy.

Psychologia pozytywna, choć skuteczna w wielu krajach zachodnich, może wymagać modyfikacji, by lepiej odpowiadać na potrzeby innych kultur, które mogą mieć różne podejście do koncepcji „szczęścia” i „dobrobytu”.

 

Dla kogo psychologia pozytywna?

Psychologia pozytywna może być pomocna dla:

1. Osób zdrowych psychicznie, które chcą rozwijać swój potencjał,

2. Osób po kryzysach, które chcą odbudować poczucie sensu i tożsamości,

3. Terapeutów i coachów, którzy chcą poszerzyć swój warsztat,

4. Nauczycieli, liderów i specjalistów HR,

5. Każdego, kto chce bardziej świadomie budować swoje życie.

 

Podsumowanie

Psychologia pozytywna wnosi do psychologii coś fundamentalnego – nadzieję. Pokazuje, że człowiek to nie tylko zbiór objawów, ale również istota zdolna do rozwoju, relacji, twórczości i sensu. To nie negacja cierpienia, ale poszukiwanie równowagi – między ciemnością a światłem, lękiem a odwagą, pustką a znaczeniem.

Dzięki psychologii pozytywnej uczymy się nie tylko jak przetrwać, ale jak żyć naprawdę – z pełnią emocji, świadomością własnych zasobów i otwartością na wzrost.


Mogą Cię także zainteresować inne nasze artykuły:

Dojrzałość emocjonalna: klucz do zdrowych relacji

Skuteczna komunikacja, czyli dlaczego się nie rozumiemy? | Widoki – Twoja Psychoterapia

Odwiedź nas również na Facebooku: Widoki – Twoja Psychoterapia | Facebook oraz Instagramie: Widoki – Twoja Psychoterapia • Psychoterapia Warszawa (@widoki_twoja_psychoterapia) • Zdjęcia i filmy na Instagramie