Trauma to pojęcie, które coraz częściej pojawia się w dyskusjach na temat zdrowia psychicznego, jednak jej prawdziwe znaczenie bywa często mylnie rozumiane. W języku potocznym mówi się o traumie niemal przy każdej trudnej sytuacji, co powoduje, że warto na nowo zastanowić się nad tym, co naprawdę oznacza to pojęcie. Trauma to znacznie więcej niż chwilowe poczucie smutku lub stresu – to stan, który może mieć długotrwały wpływ na zdrowie psychiczne człowieka.
Czym jest trauma?
Trauma to reakcja psychiczna na wydarzenie lub kilka wydarzeń, które są dla jednostki zbyt przytłaczające i wywołują uczucie bezradności, zagrożenia, a czasami nawet ekstremalnego strachu. W sytuacjach traumatycznych dana osoba odczuwa, że nie jest w stanie kontrolować tego, co się dzieje, co często prowadzi do głębokich i długotrwałych konsekwencji emocjonalnych i psychicznych.
Kluczową cechą traumy nie jest samo zdarzenie, ale sposób, w jaki jest ono przetwarzane przez psychikę danej osoby. To, co dla jednej osoby może być traumatyczne, dla innej niekoniecznie musi wywołać podobne skutki. Wpływ na to ma wiele czynników, w tym indywidualna odporność psychiczna, wcześniejsze doświadczenia, a także wsparcie społeczne, jakie osoba otrzymuje po traumatycznym wydarzeniu.
Trauma a stres – czym się różnią?
Warto odróżnić traumę od stresu, nawet bardzo intensywnego. Stres to naturalna reakcja organizmu na sytuacje wymagające dostosowania lub mobilizacji. Może to być trudna sytuacja w pracy, egzamin, problemy finansowe czy konflikt z bliską osobą. Stres jest częścią codziennego życia i w większości przypadków organizm potrafi go przetwarzać bez większych szkód dla zdrowia psychicznego.
Trauma natomiast jest związana z sytuacjami, które wywołują silne poczucie zagrożenia, bezradności i nieodwracalności. Osoba, która doświadczyła traumy, może odczuwać intensywne, przewlekłe objawy emocjonalne i fizyczne, takie jak napady paniki, depresja, silne napięcie mięśniowe czy bóle somatyczne.
Objawy te mogą utrzymywać się przez długi czas, nawet po zakończeniu traumatycznego zdarzenia. Trauma głęboko ingeruje w funkcjonowanie emocjonalne, psychiczne i społeczne osoby, prowadząc m.in. do wycofania się z życia, problemów z relacjami interpersonalnymi i obniżonej jakości życia.
Objawy traumy
Objawy traumy mogą przyjmować różne formy – od subtelnych zmian w zachowaniu, które na pierwszy rzut oka trudno zdiagnozować, po gwałtowne i destrukcyjne reakcje emocjonalne. Zrozumienie, jakie objawy mogą pojawić się po traumatycznym doświadczeniu, jest kluczowe, by móc jak najszybciej zareagować i podjąć odpowiednie kroki w kierunku leczenia.
Jednym z najczęściej spotykanych objawów traumy jest występowanie tzw. „flashbacków”, czyli mimowolnych, nagłych powrotów do traumatycznego wydarzenia. Mogą one pojawiać się w najmniej oczekiwanych momentach, wywołując u danej osoby silny lęk i poczucie, że znów przeżywa to, co się stało. Flashbacki mogą być wywołane przez bodźce zewnętrzne, takie jak dźwięki, zapachy, miejsca czy nawet konkretne osoby kojarzone z traumą.
Innym częstym objawem są trudności ze snem. Osoby, które doświadczyły traumy, często cierpią na bezsenność, mają koszmary senne lub problemy z utrzymaniem ciągłości snu. Bezsenność może prowadzić do dalszych problemów, takich jak zmęczenie, drażliwość, problemy z koncentracją, co jeszcze bardziej pogarsza codzienne funkcjonowanie.
Osoby zmagające się z traumą często doświadczają także silnych reakcji fizycznych, takich jak: bóle głowy, problemy żołądkowe, napięcie mięśni, chroniczne zmęczenie.
Wpływ traumy na mózg
Z biegiem czasu coraz lepiej rozumiemy, w jaki sposób traumatyczne doświadczenia oddziałują na nasz mózg. Istnieją trzy kluczowe obszary, które odgrywają tu istotną rolę. Pierwszym z nich jest hipokamp, odpowiedzialny za przetwarzanie wspomnień, ich selekcję i decyzję, które z nich należy przechować na dłużej. Niestety, trauma zaburza ten proces – wspomnienia z traumatycznego zdarzenia pozostają w hipokampie w postaci nie w pełni zapamiętanej i nieprzetworzonej. W rezultacie, te wspomnienia mogą wydawać się wciąż aktualne, co sprawia, że mózg utrzymuje stan gotowości, interpretując nawet neutralne bodźce jako zagrożenie. Skutkiem tego są m.in. wyżej wspomniane flashbacki czy koszmary senne.
Kolejnym istotnym obszarem jest ciało migdałowate. Odpowiada ono za przechowywanie wspomnień związanych z emocjami i odczuciami fizycznymi. Jego główną funkcją jest ocena, czy dana sytuacja jest bezpieczna. W przypadku zagrożenia, aktywuje reakcję stresową i uruchamia mechanizmy walki lub ucieczki. W wyniku traumatycznego zdarzenia ciało migdałowate może stać się nadaktywne, reagując na nawet najmniejsze przypomnienia o traumie, takie jak dźwięk klaksonu, sygnał alarmu czy gest podniesionej ręki.
Ostatnią strukturą, o której należy wspomnieć, jest kora przedczołowa, najbardziej zewnętrzna część mózgu. Odpowiada ona za racjonalne myślenie – planowanie, zarządzanie emocjami, kontrolę impulsów oraz ocenę stopnia zagrożenia. W przypadku osoby doświadczającej traumy, szczególnie z okresu dzieciństwa, kora przedczołowa nie funkcjonuje prawidłowo. Traci zdolność regulacji emocji i nie jest w stanie poprawnie ocenić, czy dane zagrożenie jest realne.
Przyczyny traumy
Trauma może wynikać z bardzo różnych sytuacji. Najczęściej kojarzona jest z ekstremalnymi wydarzeniami, takimi jak: wypadki, katastrofy naturalne, napaści, gwałty.
Jednak trauma może również być wynikiem bardziej subtelnych, długotrwałych doświadczeń, takich jak przemoc emocjonalna, zaniedbanie w dzieciństwie, rozwód rodziców czy przewlekłe choroby. Nawet długotrwały stres w pracy, szczególnie gdy towarzyszy mu mobbing, może prowadzić do poważnych konsekwencji traumatycznych. Wielu specjalistów zwraca uwagę na istnienie tzw. traumy relacyjnej, która jest efektem destrukcyjnych relacji międzyludzkich. Może to być przemoc w związku, zdrada, a także ciągłe doświadczanie krytyki i upokorzeń ze strony partnera lub innej bliskiej osoby. Relacyjna trauma często ma swoje korzenie w dzieciństwie, gdy dziecko jest narażone na brak stabilności emocjonalnej w rodzinie, zaniedbanie lub przemoc.
Trauma może być również dziedziczona między pokoleniami. Osoby, które dorastały w rodzinach, gdzie trauma była obecna (np. w rodzinach o traumatycznej historii wojennej), mogą odczuwać jej skutki, nawet jeśli same nie doświadczyły bezpośrednio traumatycznego wydarzenia.
Jak radzić sobie z traumą?
Radzenie sobie z traumą to złożony i długotrwały proces, który wymaga czasu, cierpliwości oraz wsparcia ze strony specjalistów i najbliższych. Wiele osób, które doświadczyły traumy, z początku może mieć trudności z zaakceptowaniem faktu, że potrzebują pomocy, co może opóźniać proces leczenia. Kluczowym krokiem jest uznanie, że trauma nie jest wynikiem słabości czy osobistego niepowodzenia, ale naturalną reakcją organizmu na ekstremalne doświadczenia.
Jednym z najskuteczniejszych sposobów radzenia sobie z traumą jest psychoterapia. Oprócz klasycznych nurtów psychoterapii, warto rozważyć także skorzystanie np. z terapii EMDR. Psychoterapia może być niezwykle pomocna w radzeniu sobie z traumatycznymi doświadczeniami, ponieważ oferuje bezpieczne i wspierające środowisko, w którym osoba może zrozumieć, przetworzyć i zintegrować traumę w sposób zdrowy i konstruktywny. Trauma manifestuje się w różnych objawach, takich jak lęki, depresja, bezsenność, koszmary, trudności w relacjach międzyludzkich, czy też objawy fizyczne, takie jak chroniczny ból. Psychoterapia pomaga zrozumieć, jak te objawy są powiązane z traumatycznym doświadczeniem, co umożliwia lepsze radzenie sobie z nimi i wprowadzenie skutecznych strategii zarządzania nimi. Trauma często sprawia, że osoba czuje się bezsilna i pozbawiona kontroli nad swoim życiem. Psychoterapia pomaga stopniowo odbudować poczucie sprawczości, umożliwiając pacjentowi podejmowanie świadomych decyzji dotyczących swojego życia i przyszłości.
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) natomiast to metoda terapeutyczna, która okazała się niezwykle skuteczna w leczeniu traumy. Polega na prowadzeniu pacjenta przez proces przetwarzania traumatycznych wspomnień przy pomocy specjalnych ruchów oczu, które pomagają w integracji wspomnień i zmniejszeniu ich emocjonalnego ładunku.
Ważnym elementem radzenia sobie z traumą jest także wsparcie bliskich. Osoby z traumą często odczuwają potrzebę wycofania się z relacji międzyludzkich, jednak bliskość i zrozumienie ze strony bliskich osób mogą odegrać kluczową rolę w procesie zdrowienia. Grupy wsparcia dla osób po traumatycznych doświadczeniach mogą być niezwykle pomocne. Umożliwiają dzielenie się doświadczeniami i emocjami, co może przynieść ulgę oraz poczucie zrozumienia. Takie grupy często tworzą osoby, które przeszły podobne doświadczenia, co sprawia, że atmosfera jest wspierająca i pełna empatii.
Znaczenie terapii dla dzieci i młodzieży
Trauma ma szczególne znaczenie w przypadku dzieci i młodzieży, których psychika jest jeszcze w fazie rozwoju. Doświadczenia traumatyczne w dzieciństwie mogą mieć poważne konsekwencje w późniejszym życiu, prowadząc do problemów z zachowaniem, trudności w nauce, a także do zaburzeń emocjonalnych. Właściwie dostosowana terapia dla dzieci może pomóc im w przetwarzaniu trudnych emocji i zrozumieniu, że ich reakcje są normalne. Terapeuci często korzystają z zabaw i kreatywnych technik, aby pomóc dzieciom wyrażać swoje uczucia. Dzieci często nie potrafią werbalizować swoich emocji, dlatego podejście poprzez zabawę i twórczość może okazać się skuteczniejsze.
Masz trudności i potrzebujesz wsparcia?
Podsumowanie
Trauma jest złożonym zjawiskiem, które ma głęboki wpływ na zdrowie psychiczne i emocjonalne jednostki. Zrozumienie jej objawów, przyczyn i sposobów radzenia sobie z nią jest kluczowe dla efektywnego leczenia. Warto pamiętać, że pomoc specjalistów oraz wsparcie bliskich są niezwykle ważne w procesie zdrowienia. Nie należy bagatelizować swoich uczuć ani czekać na „lepszy moment” na szukanie pomocy. Trauma to nie słabość, a naturalna reakcja na trudne doświadczenia, które wymagają czasu i zrozumienia, aby móc je przetworzyć i zacząć nowy rozdział w życiu.
Jeśli Ty lub ktoś, kogo znasz, zmaga się z traumą, warto rozważyć podjęcie kroków w kierunku profesjonalnej pomocy. Twoje zdrowie psychiczne jest równie ważne, jak zdrowie fizyczne, a podjęcie działań w kierunku zdrowienia to pierwszy krok ku lepszemu życiu.
Mogą Cię także zainteresować inne nasze artykuły:
Zaburzenia schizoafektywne – objawy, przyczyny, leczenie | Widoki – Twoja Psychoterapia (widokipsychoterapia.pl)
Styl przywiązania – jaki ma na nas wpływ? | Widoki – Twoja Psychoterapia (widokipsychoterapia.pl)
Odwiedź nas również na Facebooku: Widoki – Twoja Psychoterapia | Warsaw | Facebook oraz Instagramie: Widoki – Twoja Psychoterapia • Psychoterapia Warszawa (@widoki_twoja_psychoterapia) • Zdjęcia i filmy na Instagramie
