Dziecko podczas rozwodu – jak je wspierać?

Dziecko podczas rozwodu – to ważny temat, który poruszamy w naszym kolejnym artykule. Podjęcie decyzji o rozstaniu z partnerem nie należy do łatwych zadań, a jeszcze trudniejsze jest wtedy, gdy w związku są dzieci. Rozstanie rodziców zwykle jest dla dziecka bardzo bolesnym przeżyciem. Jest to okres, który zaburza funkcjonowanie całej rodziny. Rozwody natomiast oczywiście się zdarzają. Uważność rodziców na potrzeby dziecka, otwartość na rozmowy, akceptacja uczuć i dawanie przestrzeni na przeżywanie tego, co się dzieje, zapewnianie, że dziecko nadal jest ważne – wszystko to może znacząco wesprzeć dziecko i pomoże uniknąć przykrych skutków rozwodu.  Warto zrozumieć, jaki wpływ może mieć rozwód rodziców na psychikę dzieci i jak możemy wspierać je w tym trudnym czasie.

para zastanawiająca się jak wspierać dziecko podczas rozwodu

Dziecko podczas rozwodu – sposób przeżywania na różnych etapach rozwoju

Rozwód, z punktu widzenia dziecka, zwykle nadchodzi niespodziewanie, jest nieoczekiwaną sytuacją i wprowadza chaos w jego życie. Bez względu na wiek, w większości przypadków stanowi źródło ogromnego smutku i cierpienia związanego ze zmianą całego życia i pewnego rodzaju utraty więzi rodzinnej. Jak wspierać dziecko podczas rozwodu? Faza rozwojowa w jakiej znajduje się dziecko jest bardzo istotną kwestią. Badacze stwierdzili, że skutki rozwodu na rozwój dziecka są zależne w dużej mierze właśnie od wieku dziecka. Warto wiedzieć, jak dziecko może przeżywać rozwód w poszczególnych etapach rozwoju.

Wiek niemowlęcy i poniemowlęcy

Dziecko w młodszym wieku (do około 3 roku życia) jest bardzo zżyte ze swoimi rodzicami. Jest to czas, w którym zachodzą procesy związane z kształtowaniem osobowości dziecka. Konflikty pomiędzy rodzicami mogą prowadzić do braku przestrzeni na kształtowanie się prawidłowej więzi z rodzicami i do stanów regresyjnych u dziecka, cofania się dziecka w rozwoju. Dziecko podczas rozwodu rodziców w takim wieku może ukazywać zachowania, które są typowe dla wcześniejszych etapów rozwoju. Objawia się to np. obniżeniem aktywności motorycznej, powrotem do używania pampersa czy smoczka, ssaniem kciuka. Dzieci zaczynają być bardziej zależne oraz bierne od dorosłych. Warto dodać, że okres ten jest dla dzieci czasem egocentryzmu – są one skupione na sobie, chcą być w centrum uwagi, a tym samym łatwo przypisują sobie winę za rozpad związku rodziców. Bardzo ważne jest wytłumaczenie dziecku sytuacji i wysłuchanie, nieumniejszanie jego emocjom.

Dziecko podczas rozwodu – wiek przedszkolny

Starsze dziecko w wieku przedszkolnym reaguje już nieco inaczej na konflikty w domu oraz rozwód rodziców. Większość dzieci nie zdaje sobie sprawy z zaistniałej sytuacji – myślą, iż to, co dzieje się między rodzicami to tylko stan przejściowy. Mimo to, dziecko przeżywa intensywnie całą sytuację. Jego zachowanie może cechować płaczliwość, wysoka lękliwość, oraz nerwowość. Dziecko podczas rozwodu rodziców jest smutne, tęskni za drugim rodzicem, boi się opuszczenia, odczuwa zagrożenie bezpieczeństwa, co może przejawiać się w trudnościach z zasypianiem, częstym budzeniem się w nocy, a nawet napadami autoagresji czy agresji.

Młodszy wiek szkolny

Dzieci w młodszym wieku szkolnym rozumieją zaistniałą sytuację – fakt, iż nie ma już miłości pomiędzy rodzicami oraz, że jeden z rodziców zmienił miejsce zamieszkania. Mają jednak nadzieję, że ten stan jest przejściowy i rodzice się pogodzą oraz znów będą mieszkać razem. Dziecko bardzo tęskni za rodzicem, który ich opuścił. Często obwinia jednego z rodziców za rozpad ich rodziny, ale bywa również tak, że obwinia samego siebie za rozwód rodziców, co powoduje narastający lęk przed osamotnieniem oraz frustrację, obniżoną samoocenę.

Starszy wiek szkolny

Starsze dzieci w wieku szkolnym potrafią współodczuwać emocje, które przeżywają inni ludzie w ich otoczeniu. W przypadku rozwodu rodziców, potrafią współodczuwać emocje rodziców, a więc towarzyszy im smutek, zdenerwowanie oraz żal. Dziecko z całych sił stara się wspierać swoich rodziców w tym trudnym okresie. Czasem jednak przejmuje na siebie zbyt dużo emocji i później odreagowuje np. gniewem. Dzieci, w tym trudnym okresie mogą również izolować się od innych.

Młodzież podczas rozwodu

Nastoletnie dziecko podczas rozwodu rodziców zazwyczaj reaguje złością na rozpad małżeństwa, staje się kłótliwe, uparte, często manipuluje innymi osobami, aby dostać to, czego chce. W wielu przypadkach obserwuje się u nastolatków niepokojące objawy zdrowotne jak bóle brzucha czy głowy, które wynikają z potrzeby bycia zaopiekowanym przez oboje rodziców oraz chęci ponownego scalenia rodziny.
Jeśli chodzi o młodzież – okres dorastania to czas wielu przemian w organizmie nastolatków, które warunkują różne zachowania, reakcje i stany emocjonalne będące dla nich niezrozumiałe i niekiedy trudne do zaakceptowania. Z tego powodu rozwód to dodatkowe obciążenie dla psychiki młodego człowieka, który przytłoczony własnymi problemami, traci bezpieczeństwo i schronienie w jednym godnym zaufania środowisku. Nowa sytuacja może zatem doprowadzić go do znaczącego obniżenia nastroju. Nastolatek może odwrócić się od jednego lub obu rodziców, ze względu na wyrządzoną mu krzywdę i zacząć się izolować, czując lęk przed niepewną, nadchodzącą przyszłością. Możesz jednak poszerzać swoją wiedzę na temat tego, jak wspierać dziecko podczas rozwodu i zminimalizować ryzyko konsekwencji rozwodu dla dziecka.

Dziecko podczas rozwodu – możliwe skutki

Duże znaczenie ma to, czy rodzice zdecydowali się na rozwód za obopólną zgodą – np. unikając kłótni i sporów, które mogłyby zaszkodzić dzieciom, co zmniejsza negatywne dla nich skutki rozwodu. W przypadku spornego rozwodu, jeden z rodziców składa pozew i uzasadnia swoje powody wystąpienia o rozwód. Drugi rodzic natomiast na ogół nie zgadza się z decyzją i sprzeciwia się jej wywołując konflikt, co generuje więcej ewentualnych negatywnych skutków dla dzieci. W wyniku doświadczenia rozwodu rodziców dziecko może doświadczać szeregu konsekwencji. Niektóre z nich to:

  1. Niskie poczucie własnej wartości, zaniżona samoocena – rodzice poświęcają dużo czasu i uwagi na rozwód, przez co dziecko może czuć, że nie jest ważne.
  2. Poczucie winy – dziecko może myśleć, że to ono ponosi odpowiedzialność za rozstanie rodziców.
  3. Utrata poczucia bezpieczeństwa i stabilności – zmiana stylu życia i utrata szczęścia, które kiedyś było w domu, powoduje niepewność i frustrację, co znacząco wpływa na poczucie stabilności w życiu dziecka.
  4. Trudności w relacjach społecznych – w sytuacji okołorozwodowej dziecko może myśleć tylko o tym, co dzieje się w domu, a to może wpłynąć na ich motywację i chęci do kontaktów z przyjaciółmi.
  5. Strach przed przyszłością, odnalezieniem się w całkowicie nowej sytuacji – rozwód rodziców generuje duży lęk przed przyszłością, niepewność i strach przed tym co nieznane.
  6. Problemy behawioralne – rozwód może generować zaburzenia snu, drażliwość, bóle głowy, drżenie rąk i ogólny niepokój.
  7. Choroby psychosomatyczne – wynikają z wysokiego poziomu stresu i napięcia podczas procesu.

Jak wspierać dziecko podczas rozwodu? Rozmowa jest najważniejsza

Pierwsza rozmowa o rozwodzie z dzieckiem powinna odbyć się w obecności obojga rodziców – pamiętając o unikaniu kłótni i nie zrzucaniu na siebie nawzajem winy. Odpowiednia komunikacja między rodzicami pozwala dziecku na lepsze radzenie sobie ze skutkami rozwodu. Zapewnianie dziecka o miłości, jaką rodzice je darzą. Dziecko podczas rozwodu potrzebuje potrzebuje miłości, bliskości i stabilizacji, które dadzą mu poczucie bezpieczeństwa. Przypominanie, że rozpad związku rodziców nie jest winą dziecka. Wiele dzieci, zwłaszcza na początku, kiedy dowiaduje się o rozstaniu rodziców, błędnie zakłada, że to one są przyczyną tego, że rodzice się rozwodzą. Dlatego ważne jest, aby porozmawiać z dzieckiem i wytłumaczyć mu, że nie jest powodem waszego rozstania i cały czas bardzo je kochacie. Na każdym etapie rozmów z dzieckiem ważne jest dostosowanie treści do poziomu dziecka – intelektualnego, emocjonalnego. Ważne jest przedstawienie możliwie dokładnego planu na przyszłość: gdzie dziecko będzie mieszkać, jak będą wyglądały kontakty z drugim rodzicem, gdzie będzie spędzać święta, wakacje itd. Dziecko nie może żyć w niepewności, powinno wiedzieć, z czym będzie wiązał się rozwód rodziców, jakie zmiany się pojawią. Nie należy ukrywać swoich uczuć podczas kontaktu z dzieckiem ale nie można  dziecka obciążać, zalewać swoimi trudnymi emocjami. To rodzic ma być wsparciem dla dziecka, nie odwrotnie. Ważne jest, aby pokazać, że ta decyzja nie jest łatwa, lecz przemyślana.

O czym warto pamiętać po rozwodzie?

Jest parę kwestii, o których również należy pamiętać w relacji z dzieckiem, kiedy rozwód zostanie sfinalizowany.

  • Nie należy robić dziecku złudnych nadziei na ponowne zejście się rodziców
  • Rozmowy z dzieckiem o tym, co czuje, jest nadal bardzo ważne. Staraj się rozmawiać uważnie i bez presji
  • Akceptacja, dawanie przestrzeni dziecku na odczuwanie różnych emocji, nawet tych negatywnych, jak złość czy smutek
  • Wzmacnianie poczucia własnej wartości dziecka
  • Wspieranie relacji dziecka z drugim rodzicem (w miarę możliwości); unikanie utrudniania kontaktu z drugim rodzicem, rywalizowania o dziecko. Dziecko potrzebuje obojga rodziców.
  • Ważna jest współpraca rodziców, aby dziecko widziało, że rodzice w stosunku do niego postępują zgodnie, chcąc dla niego wspólnego dobra.

Błędy, których należy unikać po rozwodzie:

  • Stawianie dziecka w roli strony, czyli zaangażowanie go w konflikt
  • Oczekiwanie pomocy ze strony dziecka w konflikcie z partnerem/ką
  • Traktowanie dziecka jak pośrednika pomiędzy stronami
  • Udowadnianie dziecku, że drugi rodzic jest zły czy nieodpowiedzialny
  • Obwinianie dziecka o rozpad związku

Masz trudności i potrzebujesz wsparcia?

Dziecko podczas rozwodu – podsumowanie

Rozwód może mieć poważny wpływ na dzieci, ale rodzice mogą pomóc swoim dzieciom w radzeniu sobie z trudnymi emocjami i odczuciami. Należy pamiętać, że nie wszystkie dzieci przeżywają w równym stopniu zmiany związane z rozwodem rodziców. Pod tym względem najpoważniejsze problemy wynikają z niewiedzy na temat tego, co się wydarzy, dlatego tak ważne jest, aby rodzice byli otwarci na rozmowy z dziećmi i okazywali zainteresowanie ich uczuciami. Mimo, że nie jest to łatwe – dzieci powinny być zachęcane do zachowania normalności i rutyny w codziennym życiu. Zrozumienie i wsparcie ze strony rodziców może pomóc dziecku w radzeniu sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami. Rodzice powinni być gotowi na zmiany w swoim stylu życia, aby zapewnić dzieciom stabilność emocjonalną. Dziecko podczas rozwodu zmaga się z wieloma negatywnymi skutkami, dlatego może potrzebować także profesjonalnej pomocy specjalisty, który pomoże mu poradzić sobie z nadchodzącymi zmianami.

Mogą Cię także zainteresować inne nasze artykuły:

Gaslighting – jak go rozpoznać i jak sobie z nim radzić? | Widoki – Twoja Psychoterapia (widokipsychoterapia.pl)
Leczenie depresji – co pomaga, a co przeszkadza? | Widoki – Twoja Psychoterapia (widokipsychoterapia.pl)

Odwiedź nas również na Facebooku: Widoki – Twoja Psychoterapia | Warsaw | Facebook oraz Instagramie: Widoki – Twoja Psychoterapia • Psychoterapia Warszawa (@widoki_twoja_psychoterapia) • Zdjęcia i filmy na Instagramie

Obserwuj nas i bądź na bieżąco

Zobacz także

Fobia społeczna to rodzaj zaburzenia lękowego, które powoduje silny niepokój w sytuacjach społecznych. Może utrudniać tworzenie i utrzymywanie bliskich relacji, uczestniczenie w wydarzeniach społecznych, a nawet wychodzenie z domu. Osoby z fobią społeczną czują się niepewnie i niespokojnie w sytuacjach społecznych i mogą się martwić, że inni oceniają je negatywnie. W naszym artykule wyjaśniamy, czym […]

Toksyczny partner – jak go rozpoznać? Wchodzimy w relacje pełni nadziei, że znaleźliśmy swoją drugą połowę. Niekiedy jednak okazuje się, że z czasem, osoba, z którą się związaliśmy, przejawia zachowania, które wywołują w nas dużo trudnych emocji. Nasz kolejny artykuł dotyka tematyki toksycznych relacji. Zapraszamy do pogłębienia swojej wiedzy na temat charakterystycznych cech toksycznych związków, […]