Kompulsywne objadanie się – co może oznaczać i jak się z nim rozstać?

Regularne jedzenie jest niezwykle ważne dla zachowania dobrego samopoczucia oraz zdrowia, poprzez dostarczanie organizmowi niezbędnych składników odżywczych. Niestety jednak, zachowanie zdrowych proporcji w jedzeniu lub kontrola nad nawykami żywieniowymi nie zawsze jest łatwa. Przyczyną może być jedno z najczęściej rozpoznawanych, obok anoreksji i bulimii, zaburzenie odżywiania, czyli zaburzenie z napadami objadania się (według ICD-11) lub napadowe objadanie się (zgodnie z DSM-5), które w naszym artykule będziemy nazywać także kompulsywnym objadaniem się.

mężczyzna, który przechodzi kompulsywne objadanie sięmężczyzna, który przechodzi kompulsywne objadanie się

Czym jest kompulsywne objadanie się?

Napady objadania się, znane również jako kompulsywne objadanie się (ang. binge eating disorder, w skrócie BED) to zaburzenie odżywiania, charakteryzujące się powtarzającymi się epizodami niepohamowanego jedzenia. Polega ono na niekontrolowanym spożywaniu dużych ilości jedzenia, często bogatego w tłuszcze czy węglowodany, zwykle pod wpływem impulsu, a nie prawdziwego uczucia głodu.
Ponadto, ilość spożywanego pokarmu, przyjmowana w trakcie jednego posiłku, znacznie przekracza ilość jedzenia, jaką spożywałby inny, przeciętny człowiek, tej samej płci i o tej samej masie ciała.
Zaburzenie to wpływa na zdrowie nie tylko fizyczne (powodując otyłość i choroby dietozależne), ale oddziałuje również na kondycję psychiczną. Często niekontrolowane jedzenie odbywa się w ukryciu, z poczuciem wstydu lub winy po jego zakończeniu. Osoby doświadczające napadów objadania się, podczas tych epizodów często mają poczucie braku kontroli nad swoim zachowaniem.

Kompulsywne objadanie się – przyczyny

Na wystąpienie tego zaburzenia może mieć kilka czynników.

Czynniki genetyczne

Obecność zaburzeń odżywiania w rodzinie może zwiększać ryzyko wystąpienia napadów objadania się. Jednym z pionierów badań nad genetycznymi podstawami zaburzeń odżywiania, zwłaszcza przy użyciu badań bliźniąt, był profesor Walter Vandereycken. Jednym z ważniejszych osiągnięć w badaniach nad genetyką zaburzeń odżywiania było odkrycie zwiększonego ryzyka wystąpienia anoreksji nerwicowej czy bulimii u bliźniaków jednojajowych w porównaniu do bliźniaków dwuojajowych. Oprócz badań bliźniaków, badania genetyczne przyczyniły się do identyfikacji określonych genów lub regionów genetycznych związanych z ryzykiem wystąpienia zaburzeń odżywiania.

Czynniki środowiskowe

Środowisko, w którym przebywamy, ma duży wpływ na nawyki żywieniowe i tym samym, na skłonność do napadów objadania się. Stresująca praca, napięte relacje międzyludzkie czy presja społeczna. Wszystkie te czynniki mogą sprzyjać sięganiu po jedzenie jako formę ucieczki lub pocieszenia. Dodatkowo, łatwy dostęp do wysokokalorycznych i przetworzonych produktów spożywczych może sprawić, że kontrolowanie spożycia jest jeszcze trudniejsze.
Wpływ środowiska na nawyki żywieniowe jest szczególnie widoczny u dzieci i młodzieży, w końcu najwięcej nawyków żywieniowych tworzy się, gdy jesteśmy jeszcze dziećmi. Na te najwcześniejsze, zarówno pozytywne, jak i negatywne wpływ mają rodzice.
Na przykład, w domach, w których jedzenie jest używane jako nagroda lub forma pocieszenia, dzieci mogą rozwijać niezdrową relację z jedzeniem, przez co w przyszłości mogą być bardziej podatne na napady objadania się lub inne zaburzenia odżywiania. Właśnie dlatego, warto pamiętać o tym, że nawyki żywieniowe, które wprowadzamy w domu kształtują wzorce żywienia dzieci.

Traumatyczne doświadczenia

Traumatyczne doświadczenia, takie jak przemoc, nadużycia czy utrata bliskiej osoby, mogą powodować znaczny dyskomfort emocjonalny i stres. W odpowiedzi na te trudne emocje, niektóre osoby mogą sięgać po jedzenie jako sposób na samoregulację emocjonalną. Spożywanie jedzenia może tymczasowo przynosić ulgę, co może prowadzić do ukształtowania kompulsywnych zachowań jedzeniowych. Ponadto trudne doświadczenia mogą skłaniać do unikania lub tłumienia trudnych emocji. Jedzenie może stać się sposobem na zapomnienie o bólu emocjonalnym lub próbę zapełnienia pustki emocjonalnej. Trauma może prowadzić do poczucia utraty kontroli nad swoim życiem lub nad sytuacją. W rezultacie jedzenie może stać się jednym z obszarów, gdzie osoba stara się odzyskać poczucie kontroli. Kompulsywne objadanie się może być próbą wywarcia wpływu na coś w życiu, co wydaje się niemożliwe do kontrolowania.

Czynniki psychologiczne

Niska samoocena, brak pewności siebie czy negatywny obraz ciała mogą sprzyjać rozwojowi kompulsywnego objadania się. Jedzenie może czasowo przynosić poczucie ulgi lub nagrody, co prowadzi do używania go jako mechanizmu kompensacyjnego. Bardziej podatne na rozwój kompulsywnego objadania są osoby z obniżoną zdolnością do konstruktywnego regulowania emocji oraz do kontroli impulsów. Jedzenie może być wówczas używane jako sposób na samoregulację emocjonalną lub unikanie trudnych uczuć.

Niewłaściwa dieta

Rygorystyczne diety o niskiej zawartości kalorii lub eliminujące całe grupy pokarmów mogą prowadzić do zaburzeń równowagi hormonalnej. Niedobory kaloryczne lub niedobór niezbędnych składników odżywczych (takich jak węglowodany) mogą powodować wahania poziomu glukozy we krwi i zmniejszać poziom hormonów regulujących głód i sytość. To z kolei może zwiększać ryzyko napadów kompulsywnego objadania się jako reakcji na głód lub nadmierną restrykcję dietetyczną. Ponadto rygorystyczne diety mogą prowadzić do silnych pragnień jedzenia zakazanych pokarmów. Ograniczenia dietetyczne mogą wywoływać uczucie utraty kontroli i niemożności spełnienia własnych oczekiwań, co może prowadzić do nadmiernego spożycia jedzenia w określonych momentach lub sytuacjach.

Objawy kompulsywnego objadania się

Istnieje lista zachowań, jak i uczuć, których obecność powinna niepokoić. Wyróżnia się takie symptomy jak:

  1. Spożywanie dużych ilości jedzenia w krótkim czasie. Osoba może zjeść znacznie więcej jedzenia, niż wynikałoby to z jej potrzeb.
  2. Spożywanie nadmiernej ilości jedzenia mimo braku głodu.
  3. Poczucie braku kontroli nad spożyciem. Podczas napadu objadania się osoba może czuć, że nie ma kontroli nad ilością spożywanego pokarmu.
  4. Spożywanie jedzenia w ukryciu. Osoby zmagające się z napadami objadania się, często jedzą w ukryciu, aby uniknąć osądu innych.
  5. Poczucie winy i wstydu. Po zjedzeniu posiłku osoba często doświadcza silnych negatywnych emocji, takich jak wstyd, poczucie winy czy wstręt do samego siebie.
  6. Jedzenie aż do nieprzyjemnego uczucia pełności.

Objadanie się w bulimii

Kompulsywne objadanie się często mylone jest z innym poważnym zaburzeniem odżywiania, czyli bulimią. Rzeczywiście, obie jednostki chorobowe mają cechy wspólne. Łączy je przede wszystkim występowanie niekontrolowanych napadów jedzenia. W przypadku bulimii jednak, po napadach objadania się następują zachowania kompensacyjne, takie jak prowokowanie wymiotów czy intensywne ćwiczenia fizyczne. Osoby zmagające się z bulimią, podobnie jak te cierpiące na kompulsywne objadanie się, mogą również odczuwać poczucie braku kontroli nad swoim jedzeniem i cierpieć z powodu wstydu i uczucia winy. Podobnie jak przy napadach objadania się, w leczeniu bulimii wymagana jest specjalistyczna pomoc. Mimo, że kompulsywne objadanie się i bulimię wiele łączy, należy je odróżniać, gdyż są dwoma oddzielnymi zaburzeniami.

Kompulsywne objadanie się – skutki

Kompulsywne objadanie się może nieść ze sobą poważne konsekwencje dla funkcjonowania psychicznefo i fizycznego. 

Otyłość. Regularne napady objadania, przyjmowanie dużych ilości pożywienia prowadzi do nadwagi lub otyłości, co z kolei znacząco zwiększa ryzyko rozwoju innych poważnych schorzeń, takich jak np.: choroby serca, cukrzyca i insulinooporność, artretyzm.

Ciągłe zmęczenie i osłabienie organizmu. Spożywanie dużej ilości węglowodanów prostych (np. cukrów) podczas kompulsywnego objadania się może powodować gwałtowne wzrosty i spadki poziomu glukozy we krwi. Nagłe spadki glukozy mogą być związane z uczuciem osłabienia i zmęczenia. Kompulsywne objadanie się zaburza równowagę hormonalną w organizmie, co również ma negatywny wpływ na poziom energii i sprawność całego organizmu.

Większe ryzyko zaburzeń psychicznych. Kompulsywne objadanie się wiąże się z negatywnym obrazem własnego ciała, niezdrowymi przekonaniami na temat wyglądu, z brakiem akceptacji siebie, częstym odczuwaniem silnego poczucia winy, wstydu czy bezsilności, poczuciem utraty kontroli w życiu. Wszystko to, obok istnienia zaburzeń odzywiania, może prowadzić do rozwoju zaburzeń depresyjnych, lękowych czy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (OCD). 

Problemy w relacjach. Objadanie się może stać się obsesją, która absorbuje czas i uwagę osoby dotkniętej tym problemem. Zamiast angażować się w relacje i spędzać czas z bliskimi, osoba może być zaabsorbowana myślami o jedzeniu, kontrolowaniem wagi czy planowaniem kompulsywnych zachowań. Może też unikać interakcji społecznych z powodu ciągłego doświadczania wstydu, lęku, poczucia winy. Ponadto osoby cierpiące na ten problem mogą być bardziej podatne na wybuchy złości, agresywne zachowania wobec innych, co może prowadzić do konfliktów i trudności w relacjach.

Kompulsywne objadanie się u dzieci

Jak wspomnieliśmy, kompulsywne objadanie się nie dotyczy wyłącznie osób dorosłych, to zaburzenie u dzieci staje się coraz bardziej powszechne i wymaga szczególnej uwagi. Dzieci mogą wykazywać różne zachowania związane z jedzeniem, które mogą wskazywać na obecność tego problemu. Jednym z głównych objawów, podobnie jak u dorosłych jest utrata kontroli nad jedzeniem, co oznacza spożywanie dużej ilości jedzenia w krótkim czasie, często bez odczuwania fizycznego głodu. Dodatkowo, dzieci mogą ukrywać swoje jedzenie lub jeść w ukryciu przed innymi, co może być oznaką wstydu lub poczucia winy związanej z ich zachowaniem.
Niezrozumienie lub bagatelizowanie problemu przez rodziców lub opiekunów może prowadzić do dalszego rozwoju kompulsywnego objadania się u dziecka. Dlatego ważne jest, aby rodzice byli świadomi potencjalnych objawów tego problemu i reagowali na nie w odpowiedni sposób. Wczesna identyfikacja i interwencja są kluczowe dla zapobiegania długoterminowym konsekwencjom kompulsywnego objadania się u dzieci. Jednym z wyzwań związanych z diagnozą i leczeniem kompulsywnego objadania się u dzieci jest to, że mogą one mieć trudności w wyrażaniu swoich emocji i doświadczeń. Dzieci mogą nie umieć nazwać swoich uczuć ani opisać, co je napędza do nadmiernego jedzenia. Dlatego też istotne jest, aby terapeuci i inni specjaliści zajmujący się problemami żywieniowymi byli wyposażeni w odpowiednie narzędzia i strategie komunikacyjne, które umożliwią dzieciom wyrażenie swoich doświadczeń.

Sposoby radzenia sobie z kompulsywnym objadaniem się

Kompulsywne objadanie się to często wynik długotrwałego napięcia, natłoku negatywnych emocji, braku umiejętności regulowania ich, dlatego, warto zadbać o tę sferę swojego życia.
Niezbędnym elementem radzenia sobie z napadami objadania się będzie wizyta u psychoterapeuty i ustalenie indywidualnego planu działania. Osoby zmagające się z zaburzeniami odżywiania powinny zostać otoczone kompleksową opieką, dlatego poza pomocą psychoterapeuty, powinny udać się też do dietetyka, który specjalizuje się w zaburzeniach odżywiania, natomiast w niektórych przypadkach konieczne może być zaangażowanie wielu specjalistów, np. ze względu na istnienie współistniejących chorób wynikających z otyłości. Przedstawiamy kilka dodatkowych kroków, które mogą pomóc w pokonaniu tego trudnego zaburzenia:
1. Monitorowanie nawyków żywieniowych. Prowadzenie dziennika żywieniowego może pomóc w identyfikacji wzorców i wyzwań związanych z jedzeniem. Zapisuj, co jesz, kiedy i jak się czujesz. To może pomóc w zrozumieniu, co prowadzi do napadów objadania się.
2. Znalezienie alternatywnych mechanizmów radzenia sobie. Zamiast sięgać po jedzenie w trudnych chwilach, spróbuj poszukać innych sposobów na rozładowanie emocji. To może być np. medytacja, joga, spacery czy rozmowa z bliską osobą.
3. Unikanie pułapek dietetycznych. Unikaj ekstremalnych diet lub restrykcyjnych planów żywieniowych. Zamiast tego, skup się na zdrowym stylu życia i regularnym jedzeniu.
4. Ćwiczenia fizyczne. Regularna aktywność fizyczna może pomóc w regulacji nastroju i zmniejszeniu stresu. Wybierz taką aktywność, która Cię relaksuje i sprawia przyjemność.
5. Unikanie pułapek myślowych. Często osoby z kompulsywnym objadaniem się wpadają w pułapki myślowe, takie jak myślenie zerojedynkowe (np. „albo jestem na diecie albo się objadam”. Pracuj nad elastycznym myśleniem i unikaniem skrajności.
Pamiętaj, że każda osoba jest inna, a proces zdrowienia jest indywidualny i wymaga czasu. Nie oczekuj natychmiastowych rezultatów. Bądź cierpliwy wobec siebie i doceniaj każdy mały postęp.

Masz trudności i potrzebujesz wsparcia?

Podsumowanie

Kompulsywne objadanie się jest zaburzeniem odżywiania, które może być sposobem na zredukowanie stresu i napięcia. Jednak jeżeli występuje długotrwale może negatywnie wpłynąć na nasze samopoczucie, nastrój czy masę ciała. Dlatego, gdy zauważymy u siebie jego pierwsze objawy warto zgłosić się do specjalisty, który ściśle dopasuje plan działania do potrzeb i problemów konkretnej osoby, uwzględniając zarówno aspekty fizyczne jak i psychologiczne.

Mogą Cię także zainteresować inne nasze artykuły:
Uzależnienie od zakupów – objawy, przyczyny oraz leczenie | Widoki – Twoja Psychoterapia (widokipsychoterapia.pl)
Syndrom oszusta – jak go rozpoznać i jak sobie z nim radzić? | Widoki – Twoja Psychoterapia (widokipsychoterapia.pl)

Odwiedź nas również na Facebooku: Widoki – Twoja Psychoterapia | Warsaw | Facebook oraz Instagramie: Widoki – Twoja Psychoterapia • Psychoterapia Warszawa (@widoki_twoja_psychoterapia) • Zdjęcia i filmy na Instagramie

Obserwuj nas i bądź na bieżąco

Zobacz także

Leczenie depresji przebiega głównie w procesie psychoterapii oraz farmakoterapii. W artykule podpowiadamy, co oprócz tego pomaga, a co zdecydowanie przeszkadza w leczeniu depresji. „Gdy robisz swój plan dnia, po czym przychodzą objawy depresji i nie jesteś w stanie zrealizować żadnego z punktów”, „gdy wiesz, co mogłoby Ci pomóc poczuć się lepiej, ale nie jesteś w […]

Jak uratować związek? W tekście przedstawiamy perspektywę Sue Johnson, psycholożki, twórczyni Terapii Skoncentrowanej na Emocjach. Zdecydowana większość z nas pragnie stworzyć bliską relację z drugą osobą, taką na dobre i na złe, na całe życie. Jako ludzie mamy wbudowaną potrzebę posiadania kogoś, od kogo będziemy emocjonalnie zależni. Dlaczego więc tak wiele związków rozpada się? Co […]

Jak zwiększyć poczucie własnej wartości? Po co? Wydaje się, że tylko, jeśli siebie szanujemy, cenimy, możemy czuć się dobrze i budować bliskie relacje z ludźmi. Jeżeli istnieją jakieś przepisy na szczęśliwsze życie, prawdopodobnie jednym z nich jest zbudowanie poczucia własnej wartości. Mamy parę pomysłów, jak się do tego zabrać. To, na ile siebie znamy i […]