Najczęstsze choroby psychiczne – przewodnik po zaburzeniach, które dotykają milionów

Kiedy Adam zaczął unikać wyjść ze znajomymi, tłumacząc się zmęczeniem, nikt nie pomyślał o problemie psychicznym. Dopiero gdy przestał wychodzić z domu nawet po zakupy, a jego ręce trzęsły się na wideo rozmowy przez internet, rodzina zrozumiała, że to coś więcej niż zwykłe przemęczenie. Historia Adama to jedno z milionów podobnych doświadczeń – zaburzenia psychiczne dotykają co czwartą osobę na świecie, a mimo to wciąż otacza je mgła niezrozumienia i stygmatyzacji. W rzeczywistości choroby psychiczne są tak powszechne, że praktycznie każdy zna kogoś, kto się z nimi zmaga – nawet jeśli nie zawsze o tym wie.

Czym są zaburzenia psychiczne i dlaczego warto o nich rozmawiać

Zaburzenia psychiczne to stany charakteryzujące się zaburzeniami w myśleniu, emocjach, zachowaniu lub postrzeganiu rzeczywistości, które utrudniają normalne funkcjonowanie w życiu codziennym. Według międzynarodowej klasyfikacji chorób (ICD-10), choroby psychiczne obejmują szeroki wachlarz problemów – od stosunkowo łagodnych zaburzeń adaptacyjnych po najpoważniejsze zaburzenia psychiczne, takie jak schizofrenia czy ciężka depresja.

Zaburzenia psychiczne mają realne podłoże biologiczne, psychologiczne i społeczne. Uwarunkowania genetyczne, dysfunkcje mózgu, traumatyczne doświadczenia, przewlekły stres czy niezdrowy tryb życia – wszystko to może być przyczyną rozwoju choroby psychicznej. W niektórych przypadkach problem powstaje jako skutek uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, w innych – jako reakcja na długotrwałe przeciążenie emocjonalne.

Zrozumienie, czym dokładnie są te problemy, pomaga obalić szkodliwe mity i sprawia, że osoby borykające się z nimi łatwiej decydują się na pomoc. Bo trzeba powiedzieć wprost: zaburzenia psychiczne są uleczalne, a terapia – zarówno psychologiczna, jak i farmakologiczna – może znacząco poprawić jakość życia.

Podział zaburzeń psychicznych – jak klasyfikujemy choroby psychiczne

Podział zaburzeń psychicznych według międzynarodowej klasyfikacji chorób (ICD-10) porządkuje te złożone problemy w kategorie, które pomagają specjalistom w diagnostyce i doborze odpowiedniego leczenia. Zaburzenia psychiczne dzielą się na kilkanaście głównych grup, z których każda obejmuje rodzaje zaburzeń psychicznych o podobnej etiologii lub objawach.

Główne kategorie to między innymi:

• Zaburzenia organiczne, w tym symptomatyczne – spowodowane fizycznymi uszkodzeniami lub chorobami mózgu (np. otępienie naczyniowe)
• Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych
• Schizofrenia, zaburzenia typu schizofrenii i zaburzenia urojeniowe
• Zaburzenia afektywne (nastroju)
• Zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i pod postacią somatyczną
• Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi
• Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych
• Upośledzenie umysłowe
• Zaburzenia rozwoju psychicznego
• Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się w dzieciństwie i wieku młodzieńczym

Ten systematyczny podział zaburzeń psychicznych nie jest jedynie akademicką klasyfikacją – ma realne znaczenie dla pacjentów. Określenie, z jaką kategorią problemu mamy do czynienia, wpływa na wybór metod leczenia, prognozę i sposób wsparcia.

Najczęstsze zaburzenia psychiczne – statystyki, które każdy powinien znać

Kiedy mówimy o najczęstszych zaburzeniach psychicznych, warto spojrzeć na twarde dane. Według Światowej Organizacji Zdrowia, dolegliwości psychiczne dotykają około 25% populacji w ciągu życia. To oznacza, że co czwarta osoba doświadczy któregoś z tych problemów – niekoniecznie w formie przewlekłej, ale na tyle dotkliwej, by wpłynęło to na jej codzienne funkcjonowanie.

Najczęściej występujących zaburzeń psychicznych lista obejmuje przede wszystkim:

• Zaburzenia lękowe – dotykają około 10-15% populacji
• Zaburzenia nastroju (w tym depresja) – około 8-12% osób doświadcza ich w ciągu życia
• Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne – około 2-3% populacji
• Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) – szacunkowo 5% dzieci i 2-3% dorosłych

Co istotne, wiele osób z zaburzeniami psychicznymi nie otrzymuje odpowiedniej pomocy. Stygmatyzacja, brak dostępu do opieki psychiatrycznej czy po prostu niewiedza sprawiają, że ludzie cierpią w samotności, choć skuteczność terapii w przypadku większości problemów psychicznych jest wysoka.

Zaburzenia lękowe – gdy strach przejmuje kontrolę

Zaburzenia lękowe to najbardziej powszechna kategoria wśród chorób psychicznych. Każdy z nas zna uczucie lęku – to naturalna reakcja obronna organizmu. Problem zaczyna się wtedy, gdy lęk staje się nieproporcjonalny do sytuacji, trwa zbyt długo lub pojawia się bez wyraźnej przyczyny, utrudniając codzienne funkcjonowanie.

Zaburzenia lękowe przybierają różne formy. Zaburzenia lękowe z napadami paniki objawiają się nagłymi atakami intensywnego strachu, którym towarzyszą objawy fizyczne: przyspieszone bicie serca, duszność, zawroty głowy, poczucie utraty kontroli. Osoba doświadczająca napadu panicznego często myśli, że umiera lub traci zmysły.

Zespół lęku uogólnionego to z kolei przewlekły stan nadmiernego niepokoju dotyczący różnych aspektów życia – zdrowia, finansów, relacji, pracy. Osoba z tym problemem nie potrafi przestać się martwić, nawet gdy wszystko układa się dobrze.

Zaburzenia lękowe mogą także występować w postaci fobii – nieracjonalnego, intensywnego strachu przed konkretnymi obiektami lub sytuacjami. Fobia społeczna (lęk społeczny) sprawia, że kontakty społeczne stają się udręką, a osoba unika spotkań, wystąpień publicznych czy nawet rozmów telefonicznych.

Osoby z zaburzeniami lękowymi często uciekają się do używania substancji uspokajających – alkoholu, leków bez recepty – co może prowadzić do uzależnienia. Dlatego tak ważne jest profesjonalne leczenie zaburzeń psychicznych tego typu, które łączy terapię poznawczo-behawioralną z kontrolowanym, jeśli to konieczne, leczeniem farmakologicznym.

Zaburzenia nastroju – gdy emocje wymykają się spod kontroli

Zaburzenia nastroju, zwane także zaburzeniami afektywnymi, charakteryzują się zakłóceniami w regulacji emocji, które znacząco wpływają na aktywność życiową i relacje społeczne. To nie są chwilowe spadki nastroju czy przejściowa radość – to głębokie, długotrwające zmiany, które mają charakter przewlekły.

Depresja (choroba afektywna jednobiegunowa) to jedno z najczęstszych zaburzeń psychicznych na świecie. Objawia się trwale obniżonym nastrojem, utratą zainteresowania rzeczami, które wcześniej sprawiały radość, zaburzeniami snu, zmianami apetytu, trudnościami z koncentracją i poczuciem beznadziejności. W najcięższych przypadkach pojawiają się myśli samobójcze, które wymagają natychmiastowej interwencji. Depresja nie jest „chwilowym smutkiem” – to poważna choroba psychiczna, która wpływa na chemię mózgu, szczególnie na poziom serotoniny i innych neuroprzekaźników.

Choroba afektywna dwubiegunowa (dawniej nazywana maniakalno-depresyjna) to z kolei problem charakteryzujący się zmiennymi epizodami depresji i manii (lub hipomanii). W fazie manii osoba czuje się euforycznie, ma nadmiar energii, zmniejszone zapotrzebowanie na sen, podejmuje ryzykowne decyzje i wykazuje nadmierną aktywność. Po fazie manii często następuje głęboka depresja. Zaburzenie afektywne dwubiegunowe wymaga stałego leczenia farmakologicznego – najczęściej stabilizatorów nastroju – oraz regularnej psychoterapii.

Uporczywe zaburzenia nastroju (dystymia) to łagodniejsza, ale przewlekła forma depresji, która może trwać latami i znacząco obniżać jakość życia.

Schizofrenia i zaburzenia psychotyczne – gdy rzeczywistość się rozmywa

Schizofrenia należy do najpoważniejszych zaburzeń psychicznych i charakteryzuje się głębokimi zaburzeniami myślenia, emocji i postrzegania rzeczywistości. Osoby ze schizofrenią mogą doświadczać urojeń (fałszywych przekonań, których nie da się skorygować logicznym argumentem), halucynacji (najczęściej słuchowych – „głosów”), dezorganizacji myślenia i mowy oraz tzw. objawów negatywnych – spłycenia emocji, wycofania społecznego, braku motywacji.

Zaburzenia typu schizofrenii rozwijają się zazwyczaj w okresie późnej adolescencji lub wczesnej dorosłości i mają często charakter przewlekły. Jednak współczesne leczenie farmakologiczne – leki przeciwpsychotyczne nowej generacji – w połączeniu z psychoterapią i wsparciem społecznym może znacząco poprawić funkcjonowanie osób z tą chorobą psychiczną.

Zaburzenia urojeniowe to osobna kategoria, w której dominują trwałe urojenia (np. przekonanie o byciu prześladowanym, byciu kimś wyjątkowym, chorobie), ale bez innych objawów schizofrenii, takich jak halucynacje czy dezorganizacja myślenia.

Wbrew powszechnym mitom, osoby ze schizofrenią nie są z natury niebezpieczne – większość z nich zagraża raczej sobie niż innym. Problem tkwi w tym, że bez leczenia tego rodzaju problemy prowadzą do całkowitej dezorganizacji życia, utraty kontaktów społecznych i niemożności samodzielnego funkcjonowania.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne – więźniowie własnych rytuałów

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD) to stan charakteryzujący się nachalnymi, niepożądanymi myślami (obsesje) i powtarzalnymi, rytualnymi zachowaniami (kompulsje), które osoba wykonuje, by zmniejszyć lęk wywołany obsesją. Przykładowo, ktoś z obsesją zabrudzenia może myć ręce dziesiątki razy dziennie, do krwi, mimo że racjonalnie wie, że to pozbawione sensu.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne znacząco utrudniają normalne funkcjonowanie – rytuały mogą zabierać godziny dziennie, a lęk związany z niemożnością ich wykonania jest tak silny, że osoba nie jest w stanie się im oprzeć. To nie jest „zwykła pedanteria” czy „przesadna czystość” – to wyniszczający problem, który odbiera radość z życia.

Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej, szczególnie techniki ekspozycji z zapobieganiem reakcji, jest wysoka w przypadku zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych. Leczenie farmakologiczne (najczęściej leki z grupy SSRI) także przynosi ulgę wielu pacjentom.

Zaburzenia odżywiania – gdy jedzenie staje się polem bitwy

Zaburzenia odżywiania to grupa problemów, w których centralne miejsce zajmuje zaburzona relacja z jedzeniem, obrazem własnego ciała i wagą. Najczęściej kojarzone z młodymi kobietami, w rzeczywistości dotykają osób w każdym wieku i obu płci.

Anoreksja (jadłowstręt psychiczny) charakteryzuje się intensywnym lękiem przed przytyciem, zniekształconym obrazem własnego ciała i drastycznym ograniczaniem spożywania pokarmu, co prowadzi do niebezpiecznie niskiej wagi. Anoreksja ma najwyższą śmiertelność spośród wszystkich zaburzeń psychicznych – nie tylko z powodu powikłań fizycznych, ale także przez wysokie ryzyko samobójstwa.

Bulimia objawia się napadami objadania się, po których następują kompensacyjne zachowania – wywoływanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, intensywne ćwiczenia. W przeciwieństwie do anoreksji, osoby z bulimią często mają prawidłową wagę, co utrudnia zauważenie problemu.

Zaburzenia łaknienia (kompulsywne objadanie się) to napady objadania się bez późniejszych zachowań kompensacyjnych, co często prowadzi do nadwagi lub otyłości.

Wszystkie zaburzenia odżywiania wymagają kompleksowego leczenia – indywidualnej terapii psychologicznej, wsparcia dietetycznego, a w ciężkich przypadkach także hospitalizacji i leczenia farmakologicznego.

Zaburzenia osobowości – gdy wzorce stają się więzieniem

Zaburzenia osobowości to głęboko zakorzenione, nieelastyczne wzorce myślenia, odczuwania i zachowania, które znacząco odbiegają od norm kulturowych i prowadzą do cierpienia oraz problemów w funkcjonowaniu społecznym. W przeciwieństwie do innych chorób psychicznych, które „przychodzą” w pewnym momencie życia, zaburzenia osobowości są trwałą częścią charakteru człowieka, kształtującą się od okresu adolescencji.

Specyficzne zaburzenia osobowości obejmują między innymi:

• Osobowość z pogranicza (borderline) – charakteryzuje się niestabilnością w relacjach, emocjach, obrazie siebie; impulsywnością i intensywnym lękiem przed odrzuceniem
• Osobowość unikającą – nadmierna wrażliwość na odrzucenie, poczucie nieadekwatności, unikanie kontaktów społecznych
• Osobowość obsesyjno-kompulsywną – perfekcjonizm, sztywność, nadmierna kontrola
• Osobowość narcystyczną – wyolbrzymiony obraz siebie, potrzeba podziwu, brak empatii

Leczenie zaburzeń osobowości jest długotrwałe i opiera się głównie na psychoterapii – szczególnie skuteczna okazuje się terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) w przypadku osobowości z pogranicza.

Zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych

Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych stanowią poważny problem zdrowia publicznego. Uzależnienie nie jest kwestią „słabej woli” – to choroba mózgu, w której dochodzi do zmian w układzie nagrody i kontroli impulsów.

Substancje psychoaktywne – alkohol, narkotyki, leki psychotropowe – wpływają na ośrodkowy układ nerwowy, zmieniając poziom neuroprzekaźników i prowadząc do uzależnienia fizycznego i psychicznego. Osoby uzależnione tracą kontrolę nad używaniem, kontynuują je mimo negatywnych konsekwencji i doświadczają objawów abstynencyjnych po zaprzestaniu.

Co szczególnie niepokojące, problemy związane z substancjami często współwystępują z innymi zaburzeniami psychicznymi – depresją, zaburzeniami lękowymi, PTSD. To tzw. podwójna diagnoza, która wymaga zintegrowanego leczenia obu problemów.

Zaburzenia snu – gdy odpoczynek staje się niemożliwy

Zaburzenia snu to grupa problemów, które wpływają na zdolność do regularnego, regenerującego snu, znacząco wpływając na codzienne funkcjonowanie, zdrowie psychiczne i fizyczne. Nieorganiczne zaburzenia snu (nie spowodowane chorobą fizyczną) często współwystępują z zaburzeniami psychicznymi – szczególnie z depresją i zaburzeniami lękowymi.

Najczęstsze zaburzenia snu obejmują:

• Bezsenność – trudności z zasypianiem, utrzymaniem snu lub zbyt wczesne budzenie się
• Nadmierną senność – chroniczne zmęczenie mimo odpowiedniej ilości snu
• Parasomnie – nietypowe zachowania podczas snu (lunatykowanie, koszmary senne)

Dolegliwości psychiczne często idą w parze z zaburzeniami snu – osoby z depresją cierpią na bezsenność lub nadmierną senność, osoby z zaburzeniami lękowymi mają trudności z zasypianiem. Z kolei chroniczny brak snu może przyczynić się do rozwoju problemów psychicznych.

Zaburzenia zachowania i rozwojowe u dzieci

Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się w dzieciństwie i wieku młodzieńczym to osobna kategoria problemów, która obejmuje trudności pojawiające się we wczesnych etapach rozwoju.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to jedno z najczęściej diagnozowanych problemów u dzieci. Charakteryzuje się nieuwagą, nadmierną aktywnością ruchową i impulsywnością, które utrudniają normalne funkcjonowanie w szkole i relacjach rówieśniczych. ADHD nie jest wynikiem „złego wychowania” – to problem neurologiczny związany z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu mózgu, szczególnie w obszarach odpowiedzialnych za uwagę i kontrolę impulsów.

Całościowe zaburzenia rozwojowe obejmują autyzm i zespół Aspergera. Dzieci z tymi problemami mają trudności w komunikacji społecznej, wykazują ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań i zainteresowań.

Specyficzne zaburzenia rozwoju mowy i języka oraz specyficzne zaburzenia rozwojowe umiejętności szkolnych (np. dysleksja) wpływają na zdolność uczenia się i mogą prowadzić do problemów emocjonalnych, jeśli nie zostaną wcześnie rozpoznane i leczone.

Wczesna interwencja w przypadku zaburzeń rozwojowych znacząco poprawia prognozy – im wcześniej dziecko otrzyma odpowiednią pomoc, tym większe szanse na prawidłowy rozwój i normalne funkcjonowanie w dorosłości.

Zaburzenia nerwicowe – gdy stres zostawia ślady

Zaburzenia nerwicowe związane ze stresem to kategoria problemów, które rozwijają się jako reakcja na traumatyczne wydarzenia lub długotrwały, intensywny stres. W przeciwieństwie do „zwykłego stresu”, zaburzenia nerwicowe mają charakter patologiczny i znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Zespół stresu pourazowego (PTSD) rozwija się po doświadczeniu lub byciu świadkiem traumatycznego wydarzenia – wypadku, przemocy, wojny, katastrofy naturalnej. Objawia się natrętnym odtwarzaniem traumy (flashbacki, koszmary), unikaniem wszystkiego, co kojarzy się z wydarzeniem, nadmierną pobudliwością i negatywnymi zmianami w myśleniu i nastroju.

Zaburzenia adaptacyjne to reakcje na stresujące wydarzenia życiowe (utrata pracy, rozwód, przeprowadzka), które są nieproporcjonalnie intensywne i długotrwałe. Osoba nie radzi sobie z zaadaptowaniem do nowej sytuacji, co przejawia się objawami depresyjnymi lub lękowymi.

Leczenie zaburzeń nerwicowych zazwyczaj opiera się na psychoterapii, szczególnie skutecznej okazuje się terapia EMDR (desensytyzacja i przetwarzanie przez ruchy gałek ocznych) w przypadku PTSD oraz terapia poznawczo-behawioralna.

Leczenie zaburzeń psychicznych – droga do zdrowienia

Leczenie zaburzeń psychicznych wymaga indywidualnego podejścia, bo każda choroba psychiczna – i każdy pacjent – jest inny. Współczesna psychiatria i psychologia oferują szerokie spektrum skutecznych metod leczenia, które można dopasować do konkretnych potrzeb.

Psychoterapia to fundament leczenia większości problemów psychicznych. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) pomaga zmienić szkodliwe wzorce myślenia i zachowania, terapia psychodynamiczna eksploruje głębsze, nieświadome konflikty, terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) uczy regulacji emocji i radzenia sobie w kryzysach. Indywidualna terapia, terapia grupowa, terapia rodzinna – każda z tych form ma swoje zastosowanie.

Leczenie farmakologiczne jest niezbędne w przypadku wielu chorób psychicznych, szczególnie tych o podłożu biologicznym. Leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, stabilizatory nastroju, leki przeciwpsychotyczne – wszystkie one działają na chemię mózgu, przywracając równowagę neuroprzekaźników. Wbrew obiegowej opinii, leki psychiatryczne – stosowane pod kontrolą specjalisty – nie „zmieniają osobowości” ani nie są „tabletkami szczęścia”. Po prostu normalizują procesy biochemiczne w mózgu, umożliwiając pacjentowi normalne funkcjonowanie.

Wsparcie społeczne i zmiany stylu życia – regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, higiena snu, unikanie substancji psychoaktywnych – stanowią ważne uzupełnienie profesjonalnego leczenia.

Choroba psychiczna a funkcjonowanie – można żyć pełnią życia

Życie z chorobą psychiczną nie oznacza rezygnacji z marzeń, relacji czy kariery. Wiele osób z zaburzeniami psychicznymi – dzięki odpowiedniemu leczeniu i wsparciu – funkcjonuje świetnie, osiąga sukcesy zawodowe, buduje szczęśliwe rodziny, realizuje pasje.

Kluczem jest akceptacja problemu i podjęcie leczenia. Zaburzenie psychiczne to nie wyrok – to wyzwanie, z którym można nauczyć się żyć. Tak jak osoba z cukrzycą przyjmuje insulinę i kontroluje dietę, osoba z depresją może przyjmować leki i regularnie chodzić na terapię. Nie ma w tym nic wstydliwego – to po prostu rozsądna dbałość o zdrowie psychiczne, które jest równie ważne jak zdrowie fizyczne.

Co więcej, praca nad problemem często prowadzi do głębszego zrozumienia siebie, rozwoju emocjonalnego i budowania zdrowszych relacji. Wiele osób, które przeszły przez terapię, mówi, że mimo trudności, jakie przyniósł im kontakt z chorobą psychiczną, proces leczenia był jedną z najbardziej transformujących i wartościowych rzeczy w ich życiu.

Podsumowanie – zdrowie psychiczne to nie przywilej, to prawo

Najczęstsze choroby psychiczne – zaburzenia lękowe, depresja, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, choroba afektywna dwubiegunowa, schizofrenia – dotykają milionów ludzi na całym świecie. Nie są oznaką słabości, nie wynikają z lenistwa ani braku charakteru. To realne problemy zdrowotne, które mają swoje biologiczne, psychologiczne i społeczne przyczyny.

Najważniejsze, co należy zapamiętać: zaburzenia psychiczne są uleczalne. Współczesna psychiatria i psychologia dysponują skutecznymi metodami pomocy. Psychoterapia, leczenie farmakologiczne, wsparcie środowiskowe – to wszystko może znacząco poprawić jakość życia i pomóc odzyskać radość z codziennego funkcjonowania.

Jeśli rozpoznajesz w sobie objawy któregoś z opisanych problemów, nie czekaj, aż „samo przejdzie”. Myśli samobójcze, paraliżujący lęk, głęboka beznadziejność, obsesyjne myśli, utrata kontaktu z rzeczywistością – to wszystko sygnały, że potrzebujesz profesjonalnej pomocy. I nie ma w tym nic złego – przeciwnie, zwrócenie się o wsparcie to dowód odwagi i troski o siebie.

Bo zdrowie psychiczne to nie przywilej dla wybranych. To fundamentalne prawo każdego człowieka. I każdy zasługuje na życie wolne od cierpienia, pełne relacji społecznych, odczuwania przyjemności i realizacji swoich marzeń. Problem psychiczny może być częścią twojej historii – ale nie musi definiować całego twojego życia.

---

Źródła:

1. World Health Organization (2022). Mental disorders. WHO Fact Sheets.
2. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
3. Kessler, R. C., et al. (2005). Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 62(6), 593-602.
4. National Institute of Mental Health (2023). Mental Illness. NIMH Publications.
5. Cuijpers, P., et al. (2020). The effects of psychotherapies for major depression in adults on remission, recovery and improvement: a meta-analysis. Translational Psychiatry, 4(4), e384.
6. Correll, C. U., et al. (2022). Efficacy of psychotherapeutic interventions for psychiatric disorders: a systematic review and network meta-analysis. World Psychiatry, 21(1), 133-145.
7. Walker, E. R., McGee, R. E., & Druss, B. G. (2015). Mortality in mental disorders and global disease burden implications. JAMA Psychiatry, 72(4), 334-341.