Autyzm kojarzony jest najczęściej z małymi dzieci, które nie nawiązują kontaktu wzrokowego i mają trudności w komunikacji. Tymczasem tysiące dorosłych osób przez lata żyją z nierozpoznanym autyzmem, nie rozumiejąc, dlaczego świat wydaje się dla nich tak wyczerpujący. Diagnoza spektrum autyzmu u dorosłych to temat, który wciąż pozostaje w cieniu – mimo że osoby dorosłe z autyzmem stanowią znaczący procent populacji ogólnej.
Masz trudności i potrzebujesz wsparcia?
Czym jest spektrum autyzmu?
Spektrum autyzmu obejmuje szerokie kontinuum cech i zachowań związanych z tym zaburzeniem neurorozwojowym. W badaniach naukowych podkreśla się, że autyzm nie jest chorobą psychiczną, lecz odmiennym sposobem przetwarzaniu informacji i doświadczania rzeczywistości. Do spektrum zaburzeń autystycznych zaliczane są różne poziomy funkcjonowania – od osób wymagających znacznego wsparcia po te, które prowadzą całkowicie samodzielne życie.
Objawy autyzmu u dorosłych – co warto wiedzieć?
Objawy spektrum autyzmu u dorosłych często różnią się od tych obserwowanych u dzieci. Dorosłe osoby z autyzmem nauczyły się przez lata maskować trudności społeczne, co sprawia, że ich funkcjonowanie społeczne może wydawać się pozornie typowe.
Trudności w interakcjach społecznych.
Autyzm u dorosłych przejawia się przede wszystkim w kontaktach społecznych. Osoby autystyczne często opisują sytuacjach społecznych jako wyczerpujące i wymagające ogromnego wysiłku poznawczego. Nie chodzi tu o nieśmiałość czy introwersję – wręcz przeciwnie, niektóre osoby z autyzmem pragną relacji społecznych, ale nie rozumieją niuformatyzowanych reguł, które innymi ludźmi wydają się naturalne.
Najczęstsze objawy spektrum autyzmu w życiu dorosłym:
– Problemy z utrzymywaniem relacji.
Dorosłych osób z autyzmem często cechują trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji – zarówno przyjacielskich, jak i romantycznych. Budowanie bliskich relacji wymaga rozumienia subtelnych sygnałów społecznych, tonu głosu czy mowy ciała, co stanowi wyzwanie dla osób ze spektrum autyzmu.
– Wąskie zainteresowania i rutyny
Charakterystyczne dla autyzmu u dorosłych są intensywne, czasem nietypowe zainteresowania oraz potrzeba utrzymywania stałych rutyn. Zmiany w codziennym życiu mogą wywoływać silny dyskomfort i lęk. Te ograniczone wzorce zachowań to nie kaprys, lecz sposób na zapewnienie sobie poczucia bezpieczeństwa w nieprzewidywalnym świecie.
Objawy autyzmu związane z komunikacją:
– Dosłowne rozumienie języka
Osoby dorosłe z autyzmem często przejawiają dosłowne rozumienie komunikatów. Metafory, sarkazm czy niuanse językowe mogą być źródłem nieporozumień w relacjach społecznych. Swobodnych rozmów typu „small talk” niektóre osoby na spektrum autyzmu unikają jako pozbawionych konkretnej treści i celu.
– Trudności z kontaktem wzrokowym
Unikanie kontaktu wzrokowego to jeden z najczęściej rozpoznawanych objawów autyzmu, obecny także u dorosłych. Wbrew powszechnemu przekonaniu, nie oznacza to braku zainteresowania rozmówcą – wielu dorosłych osób opisuje kontakt wzrokowy jako fizycznie nieprzyjemny lub rozpraszający uwagę.
– Nadwrażliwość sensoryczna u osób dorosłych
Nadwrażliwość sensoryczna to objaw, który znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie. Bodźce sensoryczne – jak głośne dźwięki, intensywne światło czy określone faktury – mogą być dla osoby autystycznej przytłaczające, prowadząc do przeciążenia zmysłowego. W przypadku dorosłych osób ze spektrum autyzmu może to ograniczać życie zawodowe i społeczne.
Diagnoza autyzmu u dorosłych – jak przebiega proces?
Kiedy warto szukać diagnozy?
Diagnoza spektrum autyzmu u dorosłych to często długi proces. Wiele osób dopiero w wieku dojrzewania lub później zaczyna podejrzewać, że ich doświadczenia mogą być związane z autyzmem. W przypadku dorosłych diagnoza bywa trudniejsza niż w wieku dziecięcym, ponieważ przez lata rozwinęły się strategie maskowania i kompensacji.
Proces diagnostyczny spektrum autyzmu.
Diagnoza zaburzeń ze spektrum autyzmu u osobach dorosłych wymaga kompleksowego podejścia. Wywiad diagnostyczny obejmuje historię rozwoju od wczesnego dzieciństwa, analizę obecnych trudności w życiu dorosłym oraz testy psychologiczne. Specjaliści stosują standaryzowane narzędzia, takie jak Autism Diagnostic Observation Schedule (ADOS), dostosowane do wieku dorosłym.
Kto stawia diagnozę spektrum autyzmu?
Diagnozę stawia psychiatra lub psycholog kliniczny z doświadczeniem w diagnostyce spektrum autyzmu. Proces diagnostyczny uwzględnia kryteria diagnostyczne z międzynarodowych klasyfikacji chorób oraz indywidualne podejście do danej osoby.
Zespół Aspergera a spektrum autyzmu
Zespół Aspergera, wcześniej traktowany jako odrębna kategoria, obecnie jest częścią spektrum autyzmu. Osoby wcześniej diagnozowane z zespołem Aspergera zazwyczaj nie miały opóźnień w rozwoju mowy we wczesnym dzieciństwie, ale miały objawy typowe dla spektrum – trudności społeczne, wąskie zainteresowania i potrzebę rutyny.
Autyzm atypowy i różnorodność obrazu klinicznego.
Autyzm atypowy to pojęcie opisujące przypadki, gdzie objawy nie spełniają wszystkich kryteriów diagnostycznych typowego autyzmu. Obraz kliniczny może być zróżnicowany – niektóre osoby mają trudności głównie w interakcjach społecznych, inne wykazują przede wszystkim powtarzalne zachowania i specyficzne wzorce funkcjonowania.
Współwystępujące trudności psychiczne.
W przypadku osób z autyzmem często występują współistniejące zaburzenia nastroju, lękowe czy depresja. Te trudności psychiczne mogą być zarówno pierwotne, jak i wtórne do długotrwałego stresu związanego z życiem w neurotypowym świecie bez odpowiedniego wsparcia.
Różnice między autyzmem niskofunkcjonującym a wysoko funkcjonującym.
Podział na autyzm nisko- i wysokofunkcjonujący jest kontrowersyjny w społeczności autystycznej, ale wciąż obecny w dyskursie klinicznym. W praktyce dotyczy poziomu wsparcia, jakiego wymaga dana osoba w codziennym życiu – od całkowitej zależności po osoby prowadzące samodzielne życie zawodowe i prywatne.
Wsparcie dla dorosłych na spektrum autyzmu.
Treningi umiejętności społecznych i komunikacyjnych.
Treningi umiejętności społecznych mogą pomóc dorosłym osobom z autyzmem w rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych oraz radzeniu sobie w sytuacjach społecznych. Nie chodzi o „naprawianie” autyzmu, ale o zrozumienie mechanizmów rządzących interakcjami społecznymi i znalezienie strategii dopasowanych do indywidualnych potrzeb.
Psychoterapia wspierająca.
Praca terapeutyczna z osobą dorosłą ze spektrum pomaga w zrozumieniu własnych zachowań, rozpoznawaniu mocnych stron i budowaniu akceptacji siebie. Terapia może wspierać w radzeniu sobie ze współwystępującymi zaburzeniami nastroju i lękowymi, a także w przepracowywaniu trudnych doświadczeń związanych z latami niezrozumienia własnych potrzeb.
Grupy wsparcia dla osób z autyzmem.
Grupy wsparcia oferują przestrzeń do dzielenia się doświadczeniami z innymi osobami, które rozumieją specyfikę życia z autyzmem. Dla wielu dorosłych osób ze spektrum jest to pierwsze miejsce, gdzie mogą być sobą bez konieczności maskowania.
Autyzm a życie zawodowe i wsparcia finansowego.
W przypadku dorosłych z autyzmem dostosowanie środowiska pracy do indywidualnych potrzeb może znacząco wpłynąć na codzienne funkcjonowanie. Niektóre osoby mogą kwalifikować się do różnych form wsparcia finansowego, jeśli trudności związane z autyzmem znacząco ograniczają ich funkcjonowanie.
Rozpoznanie objawów autyzmu – krok ku zrozumieniu.
Rozpoznanie objawów autyzmu u dorosłych to często przełomowy moment. Wiele osób opisuje diagnozę jako ulgę – wreszcie rozumieją, dlaczego przez lata czuły się inne. Diagnoza autyzmu nie jest wyrokiem, ale narzędziem do lepszego zrozumienia siebie i swoich potrzeb.
Podsumowanie
Spektrum autyzmu u dorosłych to temat znacznie szerszy niż stereotypowy obraz z dzieciństwa. Objawy autyzmu u dorosłych manifestują się na wiele sposobów – od trudności w kontaktami społecznymi, przez specyficzne wzorce zachowań, po nadwrażliwość sensoryczną. Diagnoza zaburzeń ze spektrum autyzmu w wieku dorosłym otwiera drogę do lepszego rozumienia siebie i swoich potrzeb. Jeśli rozpoznajesz u siebie objawy typowe dla spektrum autyzmu, warto szukać profesjonalnej pomocy.
Źródła:
- American Psychiatric Association (2013). „Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders” (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
- Lai, M. C., & Baron-Cohen, S. (2015). „Identifying the lost generation of adults with autism spectrum conditions.” The Lancet Psychiatry, 2(11), 1013-1027.
- Cassidy, S., et al. (2014). „Suicidal ideation and suicide plans or attempts in adults with Asperger’s syndrome attending a specialist diagnostic clinic.” British Journal of Psychiatry, 204(4), 331-338.
- Hull, L., et al. (2017). „Putting on My Best Normal: Social Camouflaging in Adults with Autism Spectrum Conditions.” Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(8), 2519-2534.
- Rødgaard, E. M., et al. (2019). „Temporal Changes in Effect Sizes of Studies Comparing Individuals With and Without Autism.” JAMA Psychiatry, 76(11), 1124-1132.
Masz trudności i potrzebujesz wsparcia?
