Pomoc dla małżeństw – jak przejść przez kryzys w związku i kiedy iść na terapię

Psychoterapia par (terapia małżeńska) to forma psychoterapii, w której terapeuta par pracuje jednocześnie z dwiema osobami tworzącymi związek, a przedmiotem pracy jest przede wszystkim relacja między nimi, a nie problemy każdej z osób z osobna. Celem jest budowanie zrozumienia wzajemnych potrzeb, zmiana destrukcyjnych wzorców komunikacji i zbudowanie bardziej satysfakcjonującej więzi.

Czym jest psychoterapia par i jak wygląda w praktyce?

Psychoterapia par to seria spotkań, w których uczestniczą obie osoby, a terapeuta pełni rolę bezstronnego przewodnika. Nie jest sędzią, który rozstrzyga, kto ma rację. Jego zadaniem jest pomóc obojgu zobaczyć, co dzieje się w relacji – jakie mechanizmy podtrzymują konflikty i co blokuje bliskość.

Ważne jest to, że psychoterapeuta nie staje po żadnej ze stron. Obie strony mają takie samo prawo do przedstawienia swojej wersji wydarzeń, a zadaniem terapeuty jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której można poruszać trudne sprawy bez obawy przed atakiem. Miarą sukcesu w terapii par nie są osiągnięcia jednej osoby w sporze, lecz wzajemne zrozumienie tego, dlaczego w danej sytuacji małżonkowie reagują tak, a nie inaczej.

W praktyce terapia zwykle przebiega w kilku etapach – terapia dla par to proces, który ma swoją strukturę i tempo dostosowane do konkretnej pary:

• konsultacje wstępne – jedno do trzech spotkań, podczas których terapeuta poznaje historię związku, oczekiwania obojga małżonków i ustala z nimi cele; po podjęciu decyzji o kontynuacji oboje wspólnie z terapeutą określają częstotliwość sesji,
• etap pracy terapeutycznej – regularne sesje, najczęściej co tydzień lub co dwa tygodnie, trwające 60–90 minut; terapia małżeńska w tym okresie pozwala stopniowo zmieniać utrwalone wzorce komunikacji,
• zakończenie – podsumowanie zmian i omówienie, jak utrzymać je w przyszłości.

Na pierwszych spotkaniach terapeuta par często proponuje też jedną sesję indywidualną z każdą z osób. Pozwala to lepiej poznać perspektywę każdej ze stron i jej doświadczenia z rodzin pochodzenia.

Ile trwa terapia i czy jest skuteczna?

Krótkoterminowa psychoterapia par obejmuje zwykle 12–20 sesji, choć w przypadku głębokich kryzysów praca może trwać dłużej. Badania nad terapią skoncentrowaną na emocjach (EFT) wskazują, że 70–75% par wychodzi z kryzysu, a około 90% zgłasza wyraźną poprawę (Johnson i współpracownicy, 1999). Duże randomizowane badanie Christensena i zespołu z 2004 roku, obejmujące 134 pary z poważnymi trudnościami, pokazało, że około dwie trzecie z nich uzyskało znaczącą poprawę. W tej materii zgoda specjalistów jest wyjątkowo szeroka: przegląd Lebowa i współpracowników z 2012 roku uznał terapię par za metodę o dobrze udokumentowanej skuteczności w przypadku trudności w relacji, a także jako pomoc przy depresji czy problemach z alkoholem jednej z osób w związku.

Kiedy warto zgłosić się po profesjonalną pomoc?

Nie trzeba czekać, aż związek znajdzie się na krawędzi rozpadu. Wręcz odwrotnie – im wcześniej małżeństwo zgłosi się po pomoc, tym większa szansa na zmianę. Warto rozważyć terapię, gdy:

• te same konflikty powracają w kółko i nie prowadzą do żadnego rozwiązania,
• rozmowy szybko zamieniają się w kłótnie lub wzajemne milczenie,
• pojawia się poczucie oddalenia i samotności, mimo wspólnego mieszkania,
• doszło do zdrady lub innego poważnego naruszenia zaufania,
• związek stoi przed ważną zmianą – narodzinami dziecka, przeprowadzką, utratą pracy,
• jedna osoba rozważa rozstanie, a druga chce walczyć o związek.

Nie zawsze chodzi o dramatyczne kłótnie. Czasem małżeństwo zgłasza się, bo w codzienności zabrakło czułości i rozmów, a małżonkowie funkcjonują obok siebie jak współlokatorzy. Po latach wspólnego życia łatwo przestać zauważać drugą osobę – i właśnie wtedy terapia pomaga przywrócić w relacji ciekawość i bliskość. Zmęczenie codziennością to jeden z najczęstszych, choć najrzadziej nazywanych powodów sięgania po terapię.

Brak zaufania, krytyka i pogarda – sygnały, których nie warto ignorować

Brak zaufania to jeden z najczęstszych powodów zgłaszania się na terapię. Może wynikać ze zdrady, ale też z drobnych, powtarzających się zawodów: niedotrzymanych obietnic, ukrywania wydatków, lekceważenia ustaleń.

W przypadku zdrady odbudowa związku po zdradzie jest możliwa, ale wymaga czasu i pracy obojga. Osoba zdradzona potrzebuje przestrzeni na wyrażenie negatywnych emocji – złości, żalu, upokorzenia – a osoba, która zdradziła, musi zmierzyć się z koniecznością wzięcia odpowiedzialności bez ciągłego tłumaczenia się. Terapeuta par pomaga przejść przez ten proces tak, by nie utknąć w niekończącym się oskarżaniu.

John Gottman, który przez ponad 40 lat badał tysiące par w swoim laboratorium na Uniwersytecie Waszyngtońskim, opisał cztery wzorce zachowań szczególnie niszczące dla związku. Nazwał je „czterema jeźdźcami Apokalipsy”:

1. Krytyka – atakowanie osoby zamiast jej zachowania („zawsze myślisz tylko o sobie”).
2. Pogarda – sarkazm, przewracanie oczami, wyśmiewanie.
3. Defensywność – odpieranie każdej uwagi i przerzucanie winy.
4. Wycofanie – zamykanie się w sobie i unikanie rozmowy.

W badaniu z 2000 roku Gottman i Levenson na podstawie obserwacji tych wzorców trafnie przewidzieli rozwód lub trwanie małżeństwa w około 93% przypadków. Najsilniejszym predyktorem rozstania okazała się pogarda – brak szacunku ma dla związku ogromne znaczenie. Gottman zauważył też, że w stabilnych związkach na jedną negatywną interakcję przypada średnio pięć pozytywnych. Nie chodzi więc o to, by nie kłócić się wcale, ale o sposób reagowania na konflikty i umiejętność naprawiania szkód po kłótni.

Terapia małżeńska a psychoterapia par – czy to to samo?

Tak – w Polsce terapia małżeńska i psychoterapia par to określenia używane zamiennie. Pojęcie „terapia małżeńska” jest starsze i częściej spotykane w potocznym języku, ale dziś specjaliści mówią raczej o terapii par, bo z tej formy pomocy korzystają nie tylko małżonkowie.

Psychoterapia par jest dostępna dla osób w każdym typie związku: dla par w związkach nieformalnych, narzeczonych, osób żyjących razem od kilkudziesięciu lat, a także niezależnie od orientacji seksualnej. Kluczowe jest to, że obie osoby chcą pracować nad relacją.

Według GUS w Polsce orzeka się co roku blisko 60 tysięcy rozwodów, a najczęściej wskazywaną przyczyną rozpadu małżeństwa jest „niezgodność charakterów”. Za tym ogólnym sformułowaniem kryją się zwykle nierozwiązane konflikty, rozjechane oczekiwania i brak komunikacji. Terapia małżeńska nie gwarantuje, że każde małżeństwo przetrwa, ale znacząco zwiększa szansę, że decyzja o przyszłości związku będzie świadoma.

Czym terapia par różni się od mediacji?

Mediacja służy przede wszystkim rozwiązaniu konkretnego sporu – najczęściej w trakcie rozwodu, gdy trzeba ustalić opiekę nad dziećmi czy podział majątku. Terapia sięga głębiej: dotyczy emocji, potrzeb i schematów, które każde z małżonków wniosło do związku, często jeszcze z dzieciństwa.

Terapia par w Warszawie i online ma sens także wtedy, gdy małżeństwo jest już po decyzji o rozstaniu. W takim wypadku celem staje się rozstanie z szacunkiem – szczególnie ważne, gdy w związku są dzieci, które przez lata będą potrzebowały obojga rodziców.

Jakie są nurty terapii par?

Profesjonalna terapia par w Warszawie może być prowadzona w różnych podejściach, w zależności od doświadczenia i szkolenia terapeuty.

Terapeuci par pracują w różnych podejściach. Wybór nurtu ma mniejsze znaczenie niż relacja z terapeutą, ale warto wiedzieć, jak różne sposoby pracy rozkładają akcenty:

• Terapia skoncentrowana na emocjach (EFT) – opracowana przez Sue Johnson, opiera się na teorii przywiązania. Pomaga małżonkom rozpoznać, jakie lęki i potrzeby kryją się za kłótniami.
• Metoda Gottmana – skupia się na budowaniu przyjaźni, umiejętności rozwiązywania konfliktów i wspólnych znaczeń.
• Terapia poznawczo-behawioralna par – uczy konkretnych umiejętności komunikacji i zmiany zachowań, które podtrzymują konflikty.
• Integracyjna behawioralna terapia par (IBCT) – łączy zmianę zachowań z budowaniem akceptacji różnic.
• Terapia systemowa – traktuje parę jako część większego systemu: rodzin pochodzenia, dzieci, otoczenia.
• Psychoterapia psychodynamiczna – szuka źródeł obecnych trudności w doświadczeniach z dzieciństwa i nieświadomych oczekiwaniach wobec bliskiej osoby.

Niezależnie od nurtu terapeuta w Warszawie musi przejść specjalistyczne przygotowanie. W trakcie szkolenia uczy się pracy z dwiema osobami jednocześnie, co wymaga innych kompetencji niż terapia indywidualna. Każde podejście, niezależnie od nazwy, opiera się na tym samym fundamencie: dobrej relacji terapeutycznej, budowanej w oparciu o zaufanie obu stron do terapeuty.

Czy warto wybrać terapię par online?

Terapię par online wybiera coraz więcej osób – szczególnie od pandemii COVID-19. To rozwiązanie sprawdza się, gdy małżonkowie mieszkają daleko od gabinetu, mają nieregularny grafik pracy lub małe dzieci, z którymi trudno zostawić kogoś na kilka godzin. Forma zdalna bywa też łatwiejsza do przyjęcia dla osoby, która ma opory przed pójściem do gabinetu – rozmowa z własnej kanapy obniża próg wejścia i pozwala oswoić temat terapii.

Badania potwierdzają skuteczność tej formy. Randomizowane badanie Dossa i współpracowników z 2016 roku, obejmujące 300 par, wykazało, że internetowy program OurRelationship istotnie poprawił satysfakcję ze związku i zmniejszył objawy lęku i depresji.

Warto jednak pamiętać o kilku zasadach:

• obie osoby powinny siedzieć razem przed jednym ekranem, w spokojnym miejscu,
• dzieci nie powinny słyszeć rozmowy,
• w przypadku przemocy w związku sesje online nie są bezpiecznym rozwiązaniem.

Inne formy pomocy dla związku

Psychoterapia to nie jedyna droga. Inne formy pomocy mogą uzupełniać terapię lub być pierwszym krokiem, a informacje o możliwościach i kosztach znajdziesz w sekcji płatność w Widoki – Twoja Psychoterapia:

• warsztaty dla par – krótkie, intensywne spotkania uczące komunikacji, np. programy bazujące na metodzie Gottmana,
• psychoedukacja – książki i kursy online,
• terapia indywidualna – gdy jedna osoba nie jest gotowa na wspólną pracę lub zmaga się z własnymi trudnościami, np. depresją,
• grupy wsparcia – np. dla rodziców dzieci z niepełnosprawnościami,
• kursy przedmałżeńskie – przygotowujące przyszłych małżonków do wspólnego życia.

Warto też pamiętać, że wspieranie związku zaczyna się w domu: regularne rozmowy o tym, co się dzieje w relacji, wspólny czas bez telefonów i wspieranie się nawzajem w trudnych chwilach budują odporność na kryzysy i ułatwiają rozmowę w każdej trudnej sytuacji. Badania nad programem PREP pokazały, że pary, które przed ślubem uczą się umiejętności rozwiązywania konfliktów, rzadziej się rozstają.

Jak wybrać terapeutę i od czego zacząć?

Podjęcie decyzji o terapii bywa trudniejsze niż sama terapia, dlatego warto wiedzieć, jak rozpoznać dobrego terapeutę. Warto zwrócić uwagę na to, czy terapeuta ma certyfikat lub jest w trakcie szkolenia w uznanym ośrodku i czy korzysta z superwizji. Dobry psychoterapeuta par jasno mówi o zasadach współpracy, poufności i kosztach. Jeśli po kilku spotkaniach jedna osoba czuje, że terapeuta stoi po stronie drugiej osoby, warto o tym powiedzieć wprost – to też ważne informacje dla procesu terapii par.

Wybierając specjalistów, zwróć uwagę, czy psychoterapeuta ma doświadczenie w pracy z trudnościami, z którymi się zgłaszacie – zdradą, kryzysem po narodzinach dziecka czy różnicami w podejściu do pieniędzy. Podjęcie terapii par to inwestycja w relację, więc warto mieć poczucie, że trafiliście do właściwej osoby – pomoże w tym zapoznanie się z ofertą Widoki – Twoja Psychoterapia.

Pierwsze spotkania i konsultacje to także czas, by sprawdzić, czy oboje czujecie się w gabinecie bezpiecznie. W terapii par prędzej czy później pojawia się konieczność zmierzenia się z trudnym tematem – pieniędzmi, seksualnością, podziałem obowiązków czy relacji z teściami. Dlatego tak istotne jest poczucie zrozumienia i szacunku ze strony terapeuty. Wiele osób opowiada, że już samo doświadczenie bycia wysłuchanym bez oceniania przyniosło ulgę i więcej zrozumienia dla emocji drugiej osoby.

Dla wielu par najtrudniejsze jest pytanie, od czego zacząć – pomocna może być rezerwacja pierwszej wizyty, która nada procesowi konkretny kształt. W Widoki – Twoja Psychoterapia można skorzystać z bezpłatnej, 30-minutowej konsultacji wstępnej ze specjalistką lub psychologiem, która pomaga dobrać odpowiedniego terapeutę, nurt pracy lub formę wsparcia. Specjaliści z Widoki – Twoja Psychoterapia w Warszawie pracują z parami zarówno stacjonarnie, jak i online.

Podsumowanie

Kryzys w związku nie oznacza końca. Psychoterapia par daje szansę, by zatrzymać się i przyjrzeć temu, co dzieje się w relacji. Najważniejsze wnioski:

• terapia par jest skuteczna u około 70% par, ale im wcześniej się zacznie, tym lepiej,
• powracające konflikty, brak zaufania i pogarda to sygnały, że relacji potrzebna jest pomoc z zewnątrz,
• nurt terapii ma mniejsze znaczenie niż zaufanie do terapeuty,
• terapia online jest skuteczną alternatywą dla spotkań stacjonarnych,
• celem terapii nie zawsze jest uratowanie małżeństwa za wszelką cenę, lecz znalezienie rozwiązania, które będzie dobre dla obojga.

Warto zadać sobie pytanie: czego naprawdę potrzebuję w tej relacji – i czy mówię o tym otwarcie? Czasem jedna rozmowa w obecności kogoś z zewnątrz pozwala zobaczyć sprawy, których od lat nie potrafimy nazwać sami.

Źródła

1. Shadish W.R., Baldwin S.A., Meta-analysis of MFT interventions, Journal of Marital and Family Therapy, 2003.
2. Gottman J.M., Levenson R.W., The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period, Journal of Marriage and Family, 2000.
3. Johnson S.M., Hunsley J., Greenberg L., Schindler D., Emotionally focused couples therapy: Status and challenges, Clinical Psychology: Science and Practice, 1999.
4. Christensen A., Atkins D.C., Berns S. et al., Traditional versus integrative behavioral couple therapy for significantly and chronically distressed married couples, Journal of Consulting and Clinical Psychology, 2004.
5. Doss B.D., Cicila L.N., Georgia E.J. et al., A randomized controlled trial of the web-based OurRelationship program: Effects on relationship and individual functioning, Journal of Consulting and Clinical Psychology, 2016.
6. Lebow J.L., Chambers A.L., Christensen A., Johnson S.M., Research on the treatment of couple distress, Journal of Marital and Family Therapy, 2012.
7. American Psychological Association, APA Dictionary of Psychology: couples therapy, 2018.